zaprząc

1. zaprząc (np. wołu)

Definicja

jeśli ktoś zaprzągł jakieś zwierzę pociągowe, to przywiązał je za pomocą uprzęży np. do wozu albo do pługa; mówimy też, że ktoś zaprzągł wóz albo pług w takie zwierzę

Wariant
  • (rzadziej) zaprzęgnąć
Poprawna polszczyzna cenne informacje, niespodzianki, haczyki
Odmiana czasownika zaprząc Czasownik zaprząc jest dość skomplikowany w odmianie, choć i tak w tabelce odmiany kilkunastu przestarzałych lub rzadszych form nie umieściliśmy. Piszemy o nich poniżej.

1. Bezokolicznik
Częstszą postacią jest zaprząc. W niektórych jednak kategoriach gramatycznych formy fleksyjne częściej tworzymy od rzadszego zaprzęgnąć.

2. Czas przeszły
W czasie przeszłym najbardziej skomplikowany jest rodzaj męski, w którym możliwe
Jak i co do czego poprawnie zaprząc? Koni coraz mniej, więc nie tylko większość z nas nie umie nazwać części uprzęży, ale i nie umiałaby ich użyć, to jest zaprząc nawet potulnego zwierzęcia do wozu. Punktem wyjścia tej porady jest recenzja powstającego filmu J.J. Kolskiego:

Z nieba sypie puszysty śnieg, na teren szlacheckiego dworku wjeżdża wóz zaprzęgnięty końmi. W alkierzu wystawnego budynku stoi mężczyzna opatulony płaszczem. To nie obraz z nowej adaptacji „Wesela” Wyspiańskiego, ale kadr z filmu Jana Jakuba Kolskiego.
W grudniu w Tarnawie padł pierwszy klaps na planie „Republiki dzieci”. (wyborcza.pl, 29.04.2020)

Pełną treść widzą tylko abonenci Dobrego słownika.

Zyskaj dostęp do tej i 3793 pozostałych informacji poprawnościowych.
zamów
Słownik synonimów tożsame znaczeniowo (zastępcze słowa)
Słownik wyrazów bliskoznacznych podobne znaczeniowo (lepsze odpowiedniki lub zapomniane słowa)
  • doprząc; przeprząc
Przykłady użycia autentyczne, starannie wybrane, zobacz też na blogu
Parę lat później wybrała się z przyjaciółmi do lasu. Znajomy leśniczy zaprzągł parę koni do bryczki.
— Ja bym chciała powozić.
Leśniczy, ociągając się, oddał jej lejce.
— Nie. Jeśli mam powozić, muszę usiąść z tamtej strony kozła.
Zdziwił się, potulnie wstał. Mama usiadła, chwyciła lejce.
— O, widzę że pani umie!
I ostentacyjnie odwrócił się tyłem do kierunku jazdy. Wróciła zachwycona, często opowiadała, jaki ją honor spotkał i jak jej dobrze było tamtego dnia.

NKJP: Antoni Kroh, Starorzecza, 2010

  • kolokacje rzeczownikowe prawostronne: (zaprząc ___) konia; muła; siwka; wołu
  • odpowiednik niedokonany: zaprzęgać
Gramatyka

czasownik aspekt dokonany przechodni

formy: niezaprzęgnięci; niezaprzęgnięcia; niezaprzęgnięcie; niezaprzęgnięciem; niezaprzęgnięciu; niezaprzęgnięta; niezaprzęgniętą; niezaprzęgnięte; niezaprzęgniętego; niezaprzęgniętej; niezaprzęgniętemu; niezaprzęgnięty | pokaż wszystkie formy

2. zaprząc (do pracy)

Definicja

jeśli ktoś zaprzągł kogoś do jakieś pracy, to zaangażował go do niej, zwykle przez wydanie polecenia

Słownik wyrazów bliskoznacznych podobne znaczeniowo (lepsze odpowiedniki lub zapomniane słowa)
  • polecić; poprosić; przymusić; wykorzystać; zaangażować; zawołać
Przykłady użycia autentyczne, starannie wybrane, zobacz też na blogu
Kiedy zobaczyłam dwa pierwsze filmiki mojego rywala, który do pomocy zaprzęgnął całą ekipę telewizyjną, z którą pracuje na co dzień, stwierdziłam, że nie ma się co silić na samodzielność i przy tym zadaniu pomógł mi kolega.

wittamina.pl, 19.03.2013

Gramatyka

czasownik aspekt dokonany przechodni

formy: niezaprzęgnięci; niezaprzęgnięcia; niezaprzęgnięcie; niezaprzęgnięciem; niezaprzęgnięciu; niezaprzęgnięta; niezaprzęgniętą; niezaprzęgnięte; niezaprzęgniętego; niezaprzęgniętej; niezaprzęgniętemu; niezaprzęgnięty | pokaż wszystkie formy

Pozostały pytania, wątpliwości językowe? A może brakuje Ci czegoś w haśle?
Zobacz, co zyskują użytkownicy pełnej wersji Dobrego słownika.
sprawdź pełną ofertę

Często sprawdzane

  • mesaMesa czy messa?
  • prysnąć — Odmiana: prysł czy prysnął itp.
  • pogłaskać — Odmiana: pogłaszcze czy pogłaska

Ciekawostki

  • rzeczownik — O odmianie rzeczowników na blogu
  • GPS — Pochodzenie nazwy GPS
  • chuligan — Dlaczego przez „ch”?

Mogą Cię zainteresować również hasła