raz

1. raz (2 razy do roku)

Definicja

słowa raz używamy, gdy mówimy o jakiejś sytuacji, zdarzeniu lub czynności albo o ich wielokrotności

Przykłady użycia autentyczne, starannie wybrane, zobacz też na blogu
Prezydent może sprawować swój urząd maksymalnie dwa razy z rzędu (nie oznacza to jednak, że nie może go sprawować więcej niż dwa razy). To ważne zastrzeżenie.

Kazimierz Krupa, Forbes, 09/2013, s. 2

Zwykle bywam w Ameryce sześć lub siedem razy do roku i zazwyczaj dobrze się tam bawię.

Jeremy Clarkson, Moje lata w Top Gear, przekład Michał Strąkow, 2012

— Czy pamiętasz jeszcze tę noc, gdy otrzymałaś pięć nagród Grammy?
— Tak... (śmiech) (...) Gdy wywołali moje imię po raz pierwszy i drugi, wcale się nie zdziwiłam. Ale potem wywołali mnie po raz trzeci. Nie, to niemożliwe! — pomyślałam. Przy czwartym czy piątym razie pomyślałam, że przecież ja na te wszystkie nagrody nie zasłużyłam.

NKJP: Mazowieckie To i Owo, 2004

— Na drugi raz, parchu, powinieneś nosić przy sobie więcej gotówki. Ale drugiego razu już nie będzie. Adieu!

NKJP: Andrzej Szczypiorski, Początek, 1986

1.1. raz..., raz...

Słownik wyrazów bliskoznacznych podobne znaczeniowo (lepsze odpowiedniki lub zapomniane słowa)
  • to..., to...
Przykłady użycia autentyczne, starannie wybrane, zobacz też na blogu
(...) gdyby znała odpowiedź na to pytanie, jej kariera byłaby zapewniona. Nie znając jej, musiała próbować raz tej, raz innej metody, mając nadzieję, że któraś z nich poskutkuje.

NKJP: Bronisław Świderski, Słowa obcego, 1998

Gramatyka

frazem nieodmienny

formy: raz..., raz...

1.2. raz na zawsze

Słownik wyrazów bliskoznacznych podobne znaczeniowo (lepsze odpowiedniki lub zapomniane słowa)
  • ostatecznie
Przykłady użycia autentyczne, starannie wybrane, zobacz też na blogu
Susanne była jedynym dzieckiem pastora. Matka odumarła ją, gdy miała dwa lata. Pastor nie ożenił się po raz drugi, za co go powszechnie potępiano; ksiądz powinien mieć przecież żonę. On sam chętnie powtarzał, że żyje w celibacie jak duchowny katolicki, co pewni niechętni mu członkowie rady parafialnej (meningsraadet) wykładali dosłownie, oskarżając o zwrot w kierunku Rzymu, o przepych ołtarza i o „włoskie zawiłości” w celebrowaniu nabożeństw.
Po opuszczenia rodzicielskiego domu Susanne raz na zawsze zamknęła Biblię. Co bardzo zabolało pastora.

NKJP: Bronisław Świderski, Słowa obcego, 1998

— Dzień dobry państwu! — rozpoczął miłym głosem Północny. Przysunął bliżej mikrofon. — Nasze dzisiejsze spotkanie ma szczególny charakter. (...) Dlatego tym milej jest mi reprezentować firmę „Belzekom”, która postanowiła zainwestować w to rozpadające się stare kino i przemienić je, z państwa udziałem i pomocą, w dobrze prosperującą, nowoczesną firmę. Od dzisiaj obejmujemy we władanie ten skansen celuloidowych marzeń, aby raz na zawsze skończyć z marzeniami, aby działać, proszę państwa, działać i realizować swoje plany na życie, na przyszłość.

NKJP: Mariusz Sieniewicz, Czwarte niebo

Gramatyka

frazem przysłówkowy

formy: raz na zawsze

1.3. od razu

Słownik wyrazów bliskoznacznych podobne znaczeniowo (lepsze odpowiedniki lub zapomniane słowa)
  • natychmiast; zaraz
Przykłady użycia autentyczne, starannie wybrane, zobacz też na blogu
Weszliśmy na piętro do dużej poczekalni i od razu ich zobaczyliśmy. W migotaniu płonących świec, owinięci w koce, leżeli ciasno.

NKJP: Wojciech Żukrowski, Za kurtyną mroku. Zabawa w chowanego, 1995

Gramatyka

frazem przysłówkowy

formy: od razu

1.4. raz koło razu

Słownik synonimów tożsame znaczeniowo (zastępcze słowa)
Słownik wyrazów bliskoznacznych podobne znaczeniowo (lepsze odpowiedniki lub zapomniane słowa)
  • gęsto
Przykłady użycia autentyczne, starannie wybrane, zobacz też na blogu
— Proszę tu podejść. Niech pan uważnie popatrzy. Składamy gazetę, mniej więcej na taką szerokość jak tu ta wyściółka wewnątrz. Nie za grubo, bo wtedy byłby za mały na pana. — Włożył tę gazetę za wyściółkę wokół kapelusza, pougniatał raz koło razu na całym obwodzie. — Proszę, niech pan teraz założy.

NKJP: Wiesław Myśliwski, Traktat o łuskaniu fasoli, 2007

Gramatyka

frazem przysłówkowy

formy: raz koło razu

1.5. raz przy razie

Słownik synonimów tożsame znaczeniowo (zastępcze słowa)
Słownik wyrazów bliskoznacznych podobne znaczeniowo (lepsze odpowiedniki lub zapomniane słowa)
  • gęsto
Przykłady użycia autentyczne, starannie wybrane, zobacz też na blogu
Zimą we wnęce muru przy samej ziemi od strony ogrodu, pod zeschłymi liśćmi, znalazłyśmy z Marysią Skoczylasówną sporą paczkę w grubym, woskowanym niebieskim papierze, wielokrotnie osznurowaną i raz przy razie opieczętowaną czarnym lakiem.

NKJP: Monika Żeromska, Wspomnienia, 2007

Gramatyka

frazem przysłówkowy

formy: raz przy razie

2. raz (był sobie raz)

Definicja

jeśli coś się raz zdarzyło, to zdarzyło się w bliżej nieokreślonej przeszłości

Słownik wyrazów bliskoznacznych podobne znaczeniowo (lepsze odpowiedniki lub zapomniane słowa)
  • jakiś czas temu; kiedyś; wtedy
Przykłady użycia autentyczne, starannie wybrane, zobacz też na blogu
Chmury wschodnie zamiast deszczu przynoszą brunatne jajka. Zygmuntowi udało się raz znaleźć taką rozpękniętą skorupę. Przez chwilę poruszał się w niej czarny owad. Gdy tylko go dotknął, owad rozpłynął się i zniknął w czeluściach ulicznej studzienki.

NKJP: Mariusz Sieniewicz, Czwarte niebo, 2003

(...) bo Roullot lubi wyłączność sensacji bez względu na to, czy daje im się wiarę, czy nie. Dodaje więc, żeby być stopień wyżej: — Raz przechodził tak blisko naszego gmachu, że zawołałem na niego przez okno i rozmawiałem chwilę.

NKJP: Stanisław Dygat, Jezioro Bodeńskie, 1946

Gramatyka

przysłówek nieodprzymiotnikowy

formy: raz

3. raz

Definicja

słów raz, razy, raza, razu używamy z liczebnikami (frazami liczebnikowymi), gdy porównujemy dwie wielkości, określając ich stosunek

Poprawna polszczyzna cenne informacje, niespodzianki, haczyki
Odmiana: 3,5 razy większy czy 3,5 raza większy? Liczebniki określające liczby całkowite łączą się z formą razy: milion razy szybszy, 14 razy lepiej, 1000 razy tyle. Jeśli zaś chodzi o liczebniki ułamkowe, to (...)
Jak nie skracać? Przywykliśmy do tego, że słowo razy bywa w rozmaitych ofertach i opisach dla uproszczenia skracane za pomocą (...)
Odradzamy wymyślanie i publiczne promowanie własnych metod skracania treści, jak poniżej, gdzie zapis

Pełną treść widzą tylko abonenci Dobrego słownika.

Zyskaj dostęp do tej i 3168 pozostałych informacji poprawnościowych.
zamów
Przykłady użycia autentyczne, starannie wybrane, zobacz też na blogu
Zastosowanie adsorpcji na węglu aktywnym byłoby ponadto 3–4 razy bardziej kosztowne. Koszty spalania uznano za zbliżone do kosztów oczyszczania biologicznego.

NKJP: Odory, Joanna Kośmider, Barbara Mazur-Chrzanowska, Bartosz Wyszyński, 2002

Jak jest odwilż, to zaraz robię się taki ociężały i do domu nie chce mi się biec, tylko wlokę się noga za nogą, a książki w teczce ważą dwa razy więcej niż zwykle.

NKJP: Stanisław Kowalewski, Czarne okna, 1961

Wenus i Ziemia nie podzielą jego losów, gdyż w tym czasie masa Słońca będzie mniejsza od obecnej — w ciągu miliardów lat ewolucji wyrzuci przecież ono w przestrzeń kosmiczną znaczne ilości materii — i utrzymywane na swych orbitach słabszą grawitacją planety oddalą się od gwiazdy. Na przykład Ziemia na odległość około 1,7 raza większą niż dziś.

NKJP: Jarosław Włodarczyk, Wędrówki niebieskie, 1999

Pod koniec stycznia cena kilograma prosiaka zrównała się z ceną tucznika, a według sztuki hodowlanej prosię (w kilogramach) powinno być ok. 1,7 razy droższe.

NKJP: Gazeta Wyborcza, 1993

Gramatyka

formy: raz; raza; razu; razy

4. raz (dwa, trzy)

Definicja

słowa raz używamy przy liczeniu, odliczaniu lub wyliczaniu czegoś, ma ono wtedy takie znaczenie jak słowo jeden

Przykłady użycia autentyczne, starannie wybrane, zobacz też na blogu
Już wyszli, skrzydła drzwi drżą jeszcze.
— Nie przerywać ćwiczeń! Raz, dwa, raz, dwa! Raz, dwa! Biegiem! — komenderuje nauczycielka, zaróżowiona z przejęcia nadzwyczajną wizytą.

NKJP: Andrzej Zaniewski, Król Tanga, 1997

— Dobra. Jakeś taki cwaniak, to wyrzucajmy pieniądze razem —
powiedziałem wyjmując pończochę.
— Ja też z wami — rzekł Chudy.
— I ja — rzucił Partyjny.
— Dobra. Ustawcie się wszyscy w rządku i jak powiem: raz, dwa, trzy — wszyscy wyrzucamy forsę.

NKJP: Wiesław Dymny, Opowiadania zwykłe, 1997

Byłem nie tylko oburzony i dotknięty do żywego ich postępkiem, byłem nieszczęśliwy. Raz, że spotkało mnie to od księcia. Dwa, że upatrywałem w nich obu swoich przyjaciół

NKJP: Jerzy Krzysztoń, Obłęd, 1980

Potem jedliśmy śniadanie, a ja cały czas patrzyłem, czy jej się uda, czy nie. I nawet chciałem, żeby sobie rzygnęła, bo raz — ulżyłoby jej, a dwa — mielibyśmy koronny dowód na to, że jest w ciąży. Ale nie rzygnęła. I potem przez cały dzień też nie. Wiem, bo mnie informowała za pomocą SMS-ów.

NKJP: Tomasz Kwaśniewski, Dziennik ciężarowca, 2007

Gramatyka

formy: raz

5. razy (mnożenie)

Definicja

słowa razy używamy, gdy mnożymy przez siebie liczby

Przykłady użycia autentyczne, starannie wybrane, zobacz też na blogu
Wieczorem raz jeszcze przemyślałem wszystko, co tego dnia zdarzyło się w szkole. Pani Pelfing zwróciła się do mnie tylko z jednym problemem: „Siedem razy dziewięć”. Ponieważ wtedy odpowiedziałem „nie wiem”, po powrocie do domu zdziwiła mnie wiadomość, że „jestem zdolny, ale leniwy”, pochodząca od nauczycielki matematyki.

NKJP: Adam Wiśniewski-Snerg, Dzikus, 1998

Gramatyka

spójnik

formy: razy

5.1. jak dwa razy dwa

Wariant
  • jak dwa razy dwa cztery
  • jak dwa razy dwa jest cztery
Przykłady użycia autentyczne, starannie wybrane, zobacz też na blogu
— To żadna prowokacja. To proste jak dwa razy dwa — oni nie chcą, żeby ludzie jeździli nad morze — mówił rok temu. Nie dodawał jednak, że inne plakaty z tej serii przestrzegały również przed wypadem w góry.

NKJP: Ozon, 2005

Po jakimś czasie sam do siebie wyszeptał:
— Wyleje mnie, jak dwa razy dwa cztery!
— Za co? — zaniepokojonym głosem spytał intendent.

NKJP: Karol Olgierd Borchardt, Szaman morski, 1985

Gramatyka

frazem nieodmienny

formy: jak dwa razy dwa

Pozostały pytania, wątpliwości językowe? A może brakuje Ci czegoś w haśle?
Zobacz, co zyskują użytkownicy pełnej wersji Dobrego słownika.
sprawdź pełną ofertę

Często sprawdzane

  • ech — Ortografia: ech czy eh?
  • Kapulet — Jak się nazywa rodzina z Romea i Julii?
  • wiórek — Odmiana: wiórków czy wiórek (i inne !wiórka)

Ciekawostki

  • rz — Skąd taki zapis
  • ciecz bordoska — Pochodzenie nazwy ciecz bordoska
  • cornflakes — Płatkowa biegunka, czyli o wariantach zapisu

Mogą Cię zainteresować również hasła