przystoi

1. przystoi

Definicja

mówimy, że komuś nie przystoi jakieś zachowanie lub jakaś czynność, jeśli nie powinien zachowywać się w taki sposób lub nie powinien robić tego czegoś ze względu na grzeczność lub obyczaj; słowo książkowe

Poprawna polszczyzna cenne informacje, niespodzianki, haczyki
Niezwykłe przystoi Zaczniemy od prostej kwestii. Nasz czasownik używany jest zwykle w postaci zanegowanej, stąd taki, a nie inny kształt definicji powyżej.
Kolejne kwestia to już prawdziwe schody. Czy przystoi to czasownik niewłaściwy? I jak w zasadzie się odmienia? Tu sporo zamieszania przynosił i przynosi opis w „Wielkim słowniku poprawnej polszczyzny” pod red. A. Markowskiego:

przystoi (...) tylko w 3 os. w użyciu nieos.

Ponadto umieszczono w nim tylko schemat składniowy: (nie) przystoi (komuś) + bezokolicznik, zilustrowany przykładem Nie przystoi tak się ubierać na egzamin. W cytowanym haśle znalazł się jednak

Pełną treść widzą tylko abonenci Dobrego słownika.

Zyskaj dostęp do tej i 3543 pozostałych informacji poprawnościowych.
zamów
Słownik wyrazów bliskoznacznych podobne znaczeniowo (lepsze odpowiedniki lub zapomniane słowa)
  • należy; powinno się; trzeba; wypadać
Przykłady użycia autentyczne, starannie wybrane, zobacz też na blogu
Gdy te orzekły, że z powodu braku pieniędzy na sadzonki kwiatów miejskie donice będą puste, Klepacki zasadził w nich ogórki, pomidory i cukinie, a potem przez cały sezon z grupą aktywistów dbał o rosnące warzywa, by na koniec zebrać plony. W międzyczasie otrzymał pismo od miejskich władz nawołujące do bezzwłocznego wyrwania roślin, bo przecież nie przystoi uprawiać ogórków w środku miasta.

Agata Jankowska, Wprost, nr 2, 7–12 stycznia 2014, s. 54

Dziewczyna ma matki i ojca słuchać, cichutka ma być jak pajęczyna, już to rodziciele najlepiej wiedzą, co dla niej dobre. Dziewczyńskiego myślenia nikt nie jest ciekawy, młódce przystoi milczenie, chyba że ją pytają, wtedy ma odpowiedzieć krótko i znowu zamilknąć.

NKJP: Ewa Nowacka, Emilia z kwiatem lilii leśnej, 1993

Gramatyka

czasownik aspekt niedokonany

formy: będzie przystało; przystało; przystałoby; przystoi; przystoją

2. jak przystoi

Poprawna polszczyzna cenne informacje, niespodzianki, haczyki
Przecinek jak przystoi Interpunkcja jest tu dość problematyczna. Z jednej strony bowiem jak przystoi i jak przystało leksykalizują się do postaci fraz przysłówkowych lub przymiotnikowych, z drugiej strony jednak wyczuwamy obecność czasownika w tych frazeologizmach. Może to brzmieć dość enigmatycznie, objaśniamy więc dalej na przykładach.

(1) — Prosty człowiek? — upewniła się księżna.
— Prościutki. Płot tam był wysoki, jak przystoi. (NKJP: Sławomir Mrożek, Opowiadania 1974–1979, 1979)

Widzimy tu

Pełną treść widzą tylko abonenci Dobrego słownika.

Zyskaj dostęp do tej i 3543 pozostałych informacji poprawnościowych.
zamów
Gramatyka

formy: jak przystało; jak przystoi

3. jak przystoi na

Poprawna polszczyzna cenne informacje, niespodzianki, haczyki
Jak przystało na przecinek... Interpunkcja jest tu dość problematyczna. Z jednej strony bowiem jak przystoi na i jak przystało na leksykalizują się do postaci fraz przysłówkowych lub przymiotnikowych, z drugiej strony jednak wyczuwamy obecność czasownika w tych frazeologizmach. Może to brzmieć dość enigmatycznie, objaśniamy więc dalej na przykładach.

(1) Prezydent powitał ich oficjalnie, jak przystało na szefa państwa.

Widzimy tu

Pełną treść widzą tylko abonenci Dobrego słownika.

Zyskaj dostęp do tej i 3543 pozostałych informacji poprawnościowych.
zamów
Gramatyka

formy: jak przystało; jak przystoi

Pozostały pytania, wątpliwości językowe? A może brakuje Ci czegoś w haśle?
Zobacz, co zyskują użytkownicy pełnej wersji Dobrego słownika.
sprawdź pełną ofertę

Często sprawdzane

  • Gwido — Kiedy tego Gwidona, kiedy tego Gwida, kiedy tego Gwido, czyli jeszcze o odmianie imienia Gwido
  • ściec — Odmiana: o formach czasu przyszłego
  • akwenNa akwenie czy w akwenie?

Ciekawostki

  • HTML — Pochodzenie słowa HTML
  • już — Jaką już jest częścią mowy?
  • obejrzeć — O dawnych obejrz, obejrzmy, obejrzcie

Mogą Cię zainteresować również hasła