muza

1. muza (mitologia)

Definicja

muzą nazywamy w mitologii każdą z dziewięciu córek Zeusa, będących boginiami, opiekunkami sztuk pięknych i nauki

Słownik wyrazów bliskoznacznych podobne znaczeniowo (lepsze odpowiedniki lub zapomniane słowa)
  • driada; dziwożona; nimfa; rusałka
Przykłady użycia autentyczne, starannie wybrane, zobacz też na blogu
Na świętach dionizyjskich, zarówno krajowych, jak i lokalnych, pojawił się teatr — z całym rozmachem dramatu i poetycką rozmaitością: taneczną, muzyczną, słowną. Uczestniczyły w nim wszystkie muzy (no, może bez Uranii), a te rozprzęgały orgie, kierując emocje ku podnietom wyobraźni.

NKJP: Eugeniusz Kabatc, Vinum sacrum et profanum. Wino w kulturze, wino w naturze, wino na naszym stole, 2003

W tej sytuacji Boecjusz stwierdza, że muzy poezji, które chciały go pocieszyć, były bezsilne. Jedynie muza filozofii staje się lekarką jego duchowych cierpień.

NKJP: Antoni Kępiński, Melancholia, 1974

1.1. dziesiąta muza

Wariant
  • (rzadziej) X muza
Słownik wyrazów bliskoznacznych podobne znaczeniowo (lepsze odpowiedniki lub zapomniane słowa)
  • duży ekran; produkcja filmowa; szklany ekran; sztuka filmowa; twórczość filmowa
Przykłady użycia autentyczne, starannie wybrane, zobacz też na blogu
(...) to jeden z najpopularniejszych polskich serwisów internetowych, w których można już zobaczyć praktycznie wszystko, co zrodziła w ostatnich latach X muza — od najgorętszych polskich i hollywoodzkich hitów, które właśnie trafiły do kin, po czarno-białą klasykę.

Marek Rabij, Newsweek, 7–13.10.2013, nr 41, s. 63

1.2. jedenasta muza

Definicja

jedenastą muzą nazywamy telewizję

Wariant
  • (rzadziej) XI muza
Przykłady użycia autentyczne, starannie wybrane, zobacz też na blogu
Przyjęło się uważać, że początek telewizji w Polsce wyznacza rok 1952. Właśnie wtedy powstało doświadczalne studio telewizyjne, które 25 października wyemitowało pierwszy półgodziny program. Jednak korzeni jedenastej muzy w naszym kraju powinnyśmy szukać znacznie wcześniej. Dokładnie w 1929 roku, kiedy to inż. Stefan Manczarski opatentował Sposób telewizyjnego przesyłania obrazów za pośrednictwem drutu i radia (patent nr 11084).

Rafał Kuzak, ciekawostkihistoryczne.pl, 26.06.11

Film natomiast przeżył swoje szczyty w XX wieku, w nadchodzącej zaś epoce będziemy skazani niemal wyłącznie na schematyczne utwory amerykańskiej XI muzy, adresowane do wyjątkowo prymitywnego widza. Z myślą o nim jest dogrywany w niektórych programach idiotyczny rechot, dla niego też powstaje polska wersja Wielkiego Brata.

NKJP: Janusz Tazbir, Silva rerum historicarum, 2002

1.3. podkasana muza

Definicja

podkasaną muzą nazywa się żartobliwie widowiska i przedstawienia teatralne, operetkowe itp. mające lżejszy, często komediowy charakter; wyrażenie nieco przestarzałe

Przykłady użycia autentyczne, starannie wybrane, zobacz też na blogu
Widz mieszczański żądał przede wszystkim lekkiego repertuaru, różnych sztuk graniczących z podkasaną muzą. Poszczególni zaś dyrektorzy mieli swoje ambicje wystawiania sztuk poważnych, zarówno klasycznych, jak współczesnych.

Marian Naszkowski, Lata próby, 1965, s. 61

1.4. sobie a muzom

Definicja

jeśli ktoś robi coś sobie a muzom, to robi to dla własnej przyjemności, nie zważając na innych

Przykłady użycia autentyczne, starannie wybrane, zobacz też na blogu
Przez godzinę wałęsałam się sobie a muzom, w końcu wessało mnie do takiej grupki z Kołłątaja: (...)

Witold Horwath, Seans, 1997

Mnich pisał je sobie a muzom, w tajemnicy przed współbraćmi i przełożonymi, i pewnie ukrywał swoje elukubracje w sienniku lub w szparze muru za ruchomą cegłą celi. Ujrzały światło dzienne dopiero w XIX stuleciu.

NKJP: Krystyna Uniechowska-Dembińska, Był pałac, 2008

Poeci powiadają, że śpiewają sobie a muzom, kiedy wewnętrznie są przeświadczeni, że czuły słuchacz sam do nich podbiegnie. Kiedy to przeświadczenie ginie, muzy organizują i zasadzają za biurko do rozdawania zapomóg.

NKJP: Kazimierz Wyka, Rzecz wyobraźni, 1997

Gramatyka

frazem przysłówkowy

formy: sobie a muzom

2. muza (kobieta)

Definicja

czyjaś muza lub muza kogoś, zwykle artysty, to kobieta będąca jego natchnieniem

Słownik wyrazów bliskoznacznych podobne znaczeniowo (lepsze odpowiedniki lub zapomniane słowa)
  • inspiracja; natchnienie; wena; wzorzec; wzór
Przykłady użycia autentyczne, starannie wybrane, zobacz też na blogu
Studiowała medycynę w Warszawie. Mieszkała przez jakiś czas na Narbutta, w domu muzy Antoniego, Marii Morskiej i jej męża matematyka, Bronisława Knastera.

NKJP: Janina Kumaniecka, Saga rodu Słonimskich, 2003

Pośród 120 dzieł mistrza są liczne portrety Jadwigi Janakowskiej — żony i najwierniejszej muzy tego wielkiego malarza, grafika, rysownika, projektanta witraży, polichromii i sprzętów kościelnych, scenografii teatralnych, książek, ekslibrisów, banknotów, znaczków pocztowych i... firanek.

NKJP: Gazeta Wyborcza, 1996

2.1. muza (natchnienie)

Definicja

muzą nazywa się także samo natchnienie, nastrój twórczy

Słownik wyrazów bliskoznacznych podobne znaczeniowo (lepsze odpowiedniki lub zapomniane słowa)
  • nastrój twórczy; natchnienie; wena

3. muza (twórczość)

Definicja

czyjaś muza to twórczość artystyczna, którą uprawia

Przykłady użycia autentyczne, starannie wybrane, zobacz też na blogu
Gorzej było z jego muzą okresu powojennego. Bezrefleksyjna afirmacja nowej rzeczywistości w Polsce przekształciła tyrtejską nutę jego okupacyjnych wierszy w ton coraz bardziej sloganowej retoryki, zza której tylko niekiedy, i to już nieco później, w okresie popaździernikowym, przebijać się zaczęła podyktowana osobistymi uczuciami (m.in. reakcja na śmierć żony) czystsza nuta liryczna.

NKJP: Alfabet. Wybór z pamięci 90-latka, Ryszard Matuszewski, 2004

4. muza (muzyka)

Definicja

muza to potocznie: muzyka

Przykłady użycia autentyczne, starannie wybrane, zobacz też na blogu
Prezentowana płyta jest niełatwa, ale odpłaca słuchaczowi wrażeniami, jakich nie dozna podczas słuchania lżejszej muzy.

NKJP: Cosmopolitan, 2000

Wreszcie w telewizyjnym konkursie na idola zwyciężył młodzieniec afiszujący się swoją miłością do heavy metalu, w finale zaśpiewał piosenkę grupy Pearl Jam, a w Internecie jeden z entuzjastów zwycięzcy obwieścił: „Brawo Krzysiu, mocna muza nie umarła”.

NKJP: Polityka, 2003

Pozostały pytania, wątpliwości językowe? A może brakuje Ci czegoś w haśle?
Zobacz, co zyskują użytkownicy pełnej wersji Dobrego słownika.
sprawdź pełną ofertę

Często sprawdzane

  • kultowy — Poprawne użycie
  • z tym że — Interpuncja: czy stawiać przecinek w z tym że
  • uwiarygodniać — Warianty: uwiarygodniać czy uwiarygadniać?

Ciekawostki

  • czasownik — Rodzaj nijaki czasownika w czasie przeszłym
  • ItaliaWłochy a Italia
  • harnasz — Czymże jest harnasz (w słownikach)

Mogą Cię zainteresować również hasła