uniwerbizm

uniwerbizm

Definicja

uniwerbizm to w językoznawstwie: jednowyrazowe określenie zastępujące ustabilizowaną nazwę wielowyrazową o tym samym znaczeniu (np. szkoła podstawowapodstawówka, opony zimowezimówki, samolot odrzutowyodrzutowiec), typowe zwłaszcza dla mowy potocznej

Słownik wyrazów bliskoznacznych podobne znaczeniowo (lepsze odpowiedniki lub zapomniane słowa)
  • innowacja skracająca
Przykłady użycia autentyczne, starannie wybrane, zobacz też na blogu
W profesjolekcie turystycznym można zaobserwować dużą liczbę neologizmów, zarówno słowotwórczych, jak i semantycznych. (...) Wśród derywatów przeważają uniwerbizmy (objazdówka, firmówka, wyjazdówka, przyjazdówka, sieciówka), przy czym użycie wyrażeń jednoczłonowych zamiast dwuczłonowych (impreza objazdowa, impreza firmowa) świadczy o tendencji do kondensacji i ekonomii językowej.

Julia Murrmann, Profesjolekt branży turystycznej, czyli o specyficznych cechach zawodowego języka turystyki, Rozprawy Naukowe Akademii Wychowania Fizycznego we Wrocławiu, 47, 2014, s. 53

Zdarza się i tak, że wyrazy o takim wygłosie w ogóle nie budzą wątpliwości, np. Starówka (inaczej Stare Miasto) czy Filmówka (PWSFTViT im. Leona Schillera w Łodzi; podobno pierwszy tak zaczął mówić Roman Polański). Jak widać, niektóre uniwerbizmy na dobre się przyjęły, trafiły do polszczyzny starannej i odbierane są dzisiaj jako neutralne.

Maciej Malinowski, obcyjezykpolski.pl, 29.01.15

Wieloznaczne są często uniwerbizmy powstałe w wyniku derywacji wstecznej typu paříž < pařížský salám, plzeň < plžeňské pivo, turek < turecká káva. Pisownia tu pomaga w rozróżnieniu znaczenia podsta­wowego, np. ‘Turek’ i uniwerbizmu ‘kawa po turecku’. W naszym materiale trafia się jeszcze inny rodzaj uniwerbizmu, mianowicie jest to tzw. uniwerbizacja substantywizująca (Szczepańska 1994, s. 17), por. rybí < rybí polévka.

Teresa Zofia Orłoś, O czeskich nazwach kulinarnych, Bohemistyka VIII, 2008, nr 1–4, s. 362

Pozostały pytania, wątpliwości językowe? A może brakuje Ci czegoś w haśle?
Zobacz, co zyskują użytkownicy pełnej wersji Dobrego słownika.
sprawdź pełną ofertę

Często sprawdzane

  • Książ — O problemach z przymiotnikiem od Książ
  • kamienowaćKamienować czy kamieniować?
  • niemniejNiemniej i nie mniej

Ciekawostki

Mogą Cię zainteresować również hasła