retoryczny

1. retoryczny (np. figura)

Definicja

retoryczny to taki, który związany jest z retoryką (sztuką)

Słownik wyrazów bliskoznacznych podobne znaczeniowo (lepsze odpowiedniki lub zapomniane słowa)
  • elokwentny; kaznodziejski; krasomówczy; oratorski; złotousty
Przykłady użycia autentyczne, starannie wybrane, zobacz też na blogu
Według Lewińskiego analiza retoryczna pozwala opisać aksjologię reklamową, techniki perswazyjne i argumentacyjne; pozwala też ukazać reklamowy obraz świata jako zwierciadło stereotypów społecznych.

NKJP: Ewa Szczęsna, Poetyka reklamy, 2001

Obok nich pojawiają się fragmenty, w których jej żywioł podlega znacznemu wzmożeniu, a organizacja retoryczna staje się głównym czynnikiem narzucającym porządek tekstowi.

NKJP: Michał Głowiński, Ekspresja i empatia, 1997

Wyjątkowo tylko używa się jako zwrotu retorycznego takich wypowiedzi, jak np.: „Jeśli to jest podpis Kowalskiego, to mi kaktus na dłoni wyrośnie”, chcąc wyrazić myśl, że poprzednik tego zdania warunkowego jest tak niewątpliwie fałszywy, jak fałszywy jest jego następnik.

NKJP: Zygmunt Ziembiński, Logika praktyczna, 1958

W XVII w. zapanował zwyczaj, iż na otwarcie i zakończenie roku szkolnego obowiązkowo wystawiano dla szerokiej publiczności utwór o tematyce religijnej. Na co dzień teatry szkolne odgrywały tylko krótkie sztuki, najczęściej o charakterze świeckim, służące do ćwiczeń retorycznych.

NKJP: Obyczaje w Polsce. Od średniowiecza do czasów współczesnych, red. Andrzej Chwalba, 2004

Sieć słów wyrażenia powiązane z opisywanym (wyrazy pokrewne, kolokacje)
  • kolokacje rzeczownikowe: figura; teoria; zwrot
Gramatyka

przymiotnik niestopniowalny

formy alfabetycznie: retoryczna; retoryczną; retoryczne; retorycznego; retorycznej; retorycznemu; retoryczni; retoryczny; retorycznych; retorycznym; retorycznymi formy zaprzeczone: nieretoryczna; nieretoryczną; nieretoryczne; nieretorycznego; nieretorycznej; nieretorycznemu; nieretoryczni; nieretoryczny; nieretorycznych; nieretorycznym; nieretorycznymi

 1.1. retorycznie

Przykłady użycia autentyczne, starannie wybrane, zobacz też na blogu
Dole jest za stary i ma opinię zawodowego polityka waszyngtońskiego, co w głębi Ameryki nie przysparza głosów. Alexander jest wprawdzie retorycznie zręczny, ale nie ma wystarczających na wielką kampanię wyborczą funduszy.

NKJP: Gazeta Wyborcza, 1996

Gramatyka

przysłówek odprzymiotnikowy niestopniowalny

formy: nieretorycznie; retorycznie

2. retoryczny (np. sztuczka)

Definicja

retoryczny to taki, który związany jest z retoryką (wyszukanym sposobem mówienia); słowo zwykle nacechowane negatywnie

Przykłady użycia autentyczne, starannie wybrane, zobacz też na blogu
Spojrzenie takie prowadziło do często powtarzanych uogólnień, że „cały naród” trwał w niezłomnej postawie walki i oporu co było, jak zwykle w takich przypadkach, bardziej zwrotem retorycznym niż rzetelnym opisem rzeczywistości. Ponadto, przez cały okres PRL-u, wszystko, co działo się pod okupacją sowiecką, stanowiło temat zakazany.

NKJP: Maciej Kozłowski, Sprawa premiera Leona Kozłowskiego, 2005

— Nie chcę się wypowiadać na temat Polski. Natomiast na Węgrzech, które w czasie radzieckiej interwencji w 1956 r. przeżyły szok, pod koniec lat 80. — jakkolwiek wydaje się to dziwne — nie było nastrojów antyrosyjskich i do dziś ich nie ma. To nie był chwyt retoryczny, gdy w 1989 r. József Antall powiedział radzieckiemu ambasadorowi: „Kiedy zdejmiecie nam kajdanki, wyciągniemy do rosyjskich sąsiadów dłoń w geście przyjaźni”.

NKJP: Gazeta Wyborcza, 1994

Sieć słów wyrażenia powiązane z opisywanym (wyrazy pokrewne, kolokacje)
  • kolokacje rzeczownikowe: chwyt; efekt; ozdobnik; popis; sztuczka
Gramatyka

przymiotnik; stopniowalny opisowo (bardziej, najbardziej)

formy alfabetycznie: retoryczna; retoryczną; retoryczne; retorycznego; retorycznej; retorycznemu; retoryczni; retoryczny; retorycznych; retorycznym; retorycznymi formy zaprzeczone: nieretoryczna; nieretoryczną; nieretoryczne; nieretorycznego; nieretorycznej; nieretorycznemu; nieretoryczni; nieretoryczny; nieretorycznych; nieretorycznym; nieretorycznymi

 2.1. retorycznie

Przykłady użycia autentyczne, starannie wybrane, zobacz też na blogu
Stanowczo nie powinien był jej opowiadać o ziemi cieszyńskiej, nie powinien był jej mówić ani słowa o sobie, nie podawać adresu, imienia, nazwiska, nie zgadzać się na wszystko, nie obiecywać jej niestworzonych rzeczy, nie przebywać w jej szaleńczym towarzystwie.
Jakże daremne, jakże retorycznie puste i, na szczęście, jakże krótkotrwałe były żale Kohoutka. Nie trzeba było wsiadać (...)

NKJP: Jerzy Pilch w Gazecie Wyborczej, 1995

Mało było w Polsce ludzi tak oddanych bez reszty filozofii. W liście do Augusta Cieszkowskiego wyznaje nieco retorycznie, ale, jak się wydaje, niemal całkiem szczerze: „Gotów jestem umrzeć z głodu na bruku, a nie porzucę filozofii i pisarstwa, ani wezmę się do czego innego”.

NKJP: Rozum w dziejach. Księga jubileuszowa profesora Ryszarda Panasiuka, 2001

Gramatyka

przysłówek odprzymiotnikowy; stopniowalny opisowo (bardziej, najbardziej)

formy: nieretorycznie; retorycznie

 2.2. retoryczność

Gramatyka

rzeczownik rodzaj żeński odmienny

formy alfabetycznie: retoryczność; retoryczności; retorycznością; retorycznościach; retorycznościami; retorycznościom

3. retoryczny (pytanie)

Definicja

retoryczne pytanie to takie, na które nie oczekuje się odpowiedzi (ponieważ jest oczywista albo — przeciwnie — nikt jej nie zna)

Przykłady użycia autentyczne, starannie wybrane, zobacz też na blogu
I któryż z tych dwóch dwuwierszy ma większe pokrycie w rzeczywistości? Który z nich jest prawdziwszy?
Pytanie profesora było pytaniem retorycznym, prof. Mmaa nie oczekiwał odpowiedzi na nie i dlatego zaskoczyła go tak bardzo burza, jaka wybuchła w audytorium:
— Jedyną prawdą jest pierwszy! — krzyczeli.

NKJP: Stefan Themerson, Wykład profesora Mmaa, 1969

Zegar pod attyką ratusza wybił pełną godzinę. Nie zamarł ruch na ulicach i w rynku. Przeciwnie, jakby się wzmógł, (...) ludzie spoglądali na swoje zegarki i z tym samym retorycznym pytaniem: Boże, to już tak późno?, nagle podrywali się ze swoich miejsc jak oparzeni i po chwili znikali w półmroku ulic. Może miasto w ten sposób odpowiadało zegarowi na ratuszu?

NKJP: Radosław Kobierski, Harar, 2005

— Mam trzy zastrzeżenia względem tej strategii, a każde jest pytaniem. Czy na pewno dysponujemy przewagą? Czy taki szantaż może doprowadzić do nawiązania kontaktu? l czy będziemy gotowi urzeczywistnić nasze groźby, jeśli im nie ulegną? Są to pytania retoryczne. Nikt z nas nie potrafi ich rozstrzygnąć. Konsekwencje strategii opartej na demonstracjach siły są nieobliczalne. Jeśli ktoś jest innego zdania, niech się wypowie.

NKJP: Stanisław Lem, Fiasko, 1987

Sieć słów wyrażenia powiązane z opisywanym (wyrazy pokrewne, kolokacje)
  • kolokacje czasownikowe: stawiać; zadawać
  • kolokacje rzeczownikowe: charakter; pytanie
  • kolokacje przysłówkowe: czysto
Gramatyka

przymiotnik; stopniowalny opisowo (bardziej, najbardziej)

formy alfabetycznie: retoryczna; retoryczną; retoryczne; retorycznego; retorycznej; retorycznemu; retoryczni; retoryczny; retorycznych; retorycznym; retorycznymi formy zaprzeczone: nieretoryczna; nieretoryczną; nieretoryczne; nieretorycznego; nieretorycznej; nieretorycznemu; nieretoryczni; nieretoryczny; nieretorycznych; nieretorycznym; nieretorycznymi

 3.1. retorycznie

Przykłady użycia autentyczne, starannie wybrane, zobacz też na blogu
— Jest dobrze — uśmiecha się blado starsza pani i odwraca do nas tyłem. Inni pensjonariusze z domu w Łomiankach nie chcą rozmawiać. Nie skarżą się, nie narzekają. Wiedzą, że nie są w stanie nic zmienić. — A co mi pozostało? — pyta retorycznie jedna z pensjonariuszek. — Przecież nie będę siedzieć córce na karku. Ona ma swoje problemy.

NKJP: Życie Warszawy, 2002

Sieć słów wyrażenia powiązane z opisywanym (wyrazy pokrewne, kolokacje)
  • kolokacje rzeczownikowe: pytać; spytać; zapytać
  • kolokacje przysłówkowe: czysto
Gramatyka

przysłówek odprzymiotnikowy; stopniowalny opisowo (bardziej, najbardziej)

formy: nieretorycznie; retorycznie

Pozostały wątpliwości? Brakuje czegoś w haśle?
Zobacz, co zyskują abonenci Dobrego słownika.
Sprawdź

Często sprawdzane

Ciekawostki

  • zajebisty — Podobno profesor Miodek...
  • żleb — O formie źleb
  • a.m. — Z jakiego właściwie języka pochodzi skrót a.m.?

Mogą Cię zainteresować również hasła

newsy, porady + e-book