pleonazm

pleonazm
Definicja

pleonazm to w językoznawstwie i literaturze: wyrażenie językowe, którego niektóre składniki (wyrazy) powtarzają treści zawarte w innych składnikach (niosą to samo lub bardzo podobne znaczenie), z tego powodu zwykle oceniane jako błędne, np. wrócić z powrotem, fakt autentyczny (niektóre pleonazmy są jednak tak powszechne, że nie zwracają naszej uwagi)

Słownik wyrazów bliskoznacznych podobne znaczeniowo (lepsze odpowiedniki lub zapomniane słowa)
  • nadmiar; powtórzenie; redundancja
  • książkowo: tautologia
  • potoczna nazwa: masło maślane
Przykłady użycia autentyczne, starannie wybrane, zobacz też na blogu
Za jedną z przyczyn powstawania pleonazmów i tautologii uważa się powszechną skłonność do wypełniania luk rytmicznych wypowiedzi. Wiadomo, że czerniak jest nowotworem złośliwym, ale czyż nie pełniej zabrzmi czerniak złośliwy? Jest oczywiste, że szpik występuje wyłącznie w jamach kości, jednak mówiącemu brakuje rytmu w tekście i dodaje słówko kostny. (...) Trzeba jednak pamiętać, że niektóre związki wyrazowe mogą być tylko pozornie pleonazmami. Kiedy w złości, ale świadomie mówimy o kimś „głupi dureń”, to używamy formy podobnej do pleonazmu, ale nie popełniamy błędu, dlatego że wzmocnienie wyrazu „dureń” wyrazem „głupi” ma na celu nadanie wypowiedzi silnej ekspresji. Warto także wspomnieć, że pleonazmy i tautologie bywają celowo używane w tekstach artystycznych, głównie w poezji, a wtedy oczywiście są poprawnymi figurami stylistycznymi, na przykład: „Cichuteńka cisza i mrok najciemniejszy // zamknęły się w zamku myśli namyślonych...”. Cytat ten zawiera aż cztery pleonazmy uprawnione.

(Piotr Müldner-Nieckowski, Puls, numer 2004-04, oil.org.pl)

Pozostały pytania, wątpliwości językowe? A może brakuje Ci czegoś w haśle?

Zobacz, co zyskują użytkownicy pełnej wersji Dobrego słownika.

sprawdż pełną ofertę

Często sprawdzane

Ciekawostki

Mogą Cię zainteresować również hasła