Broz-Tito

Krwawy terror pierwszych lat powojennej reintegracji skutecznie, zdawałoby się, oczyścił rany zadane podczas brutalnych waśni narodowościowych. Ugo Vlaisljavljević, filozof z Uniwersytetu Sarajewskiego, przypomina fenomen jugosłowiańskiego komunizmu i projektu marszałka Josipa Broza Tity: „Sukces Tity polegał na tym, że potrafił on przetransformować konflikty narodowościowe odziedziczone jeszcze po wojnie w nowy, rewolucyjny projekt społeczny. Wizja społeczeństwa bezklasowego, równego i sprawiedliwego urzekła nie tylko intelektualistów. Wierzyli w nią także zwykli ludzie”.
W latach 1952–1964 stopa życiowa mierzona realnymi dochodami rosła w Sarajewie w tempie 11 procent rocznie. Miasto z liczącego niespełna sto tysięcy osób grajdoła rozrosło się do półmilionowej metropolii. Tuż przed wybuchem bośniackiej wojny w 1992 roku 50 procent mieszkańców przedstawiało się jako Bośniacy (muzułmanie), 30 procent jako Serbowie, 6,6 procent jako Chorwaci i 10 procent jako Jugosłowianie, a miasto było wzorem wielokulturowej, żyjącej w zgodzie wspólnoty.

NKJP: Edwin Bendyk, Miłość, wojna, rewolucja. Szkice na czas kryzysu, 2009

Dalsze wypadki nie doprowadziły jednak do realizacji planów Moskwy. Miała ona, jak się wydaje, nadzieje na stworzenie na Bałkanach takiego porządku, który zapewni jej niekwestionowaną hegemonię. Współpracownikami w tym dziele początkowo, jeśli idzie o wybitne osobistości, byli Józef Broz-Tito, niekwestionowany przywódca Jugosławii. I bułgarski działacz komunistyczny, znany głównie z procesu o podpalenie Reichstagu (1934 r.) Georgi Dymitrow. Realizacja planów moskiewskich zarówno w Europie Środkowej, jak i na Bałkanach dokonywać się miała za pośrednictwem Kominformu (październik 1947 r.), utworzonego z myślą o jednolitym przywództwie ponadpaństwowym.

NKJP: Almanach Humanistyczny, 5/1986