hasło dnia (dziś w pełnym dostępie dla wszystkich) świątobliwy

1. świątobliwy

Definicja

świątobliwy to taki, który odznacza się gorliwą i szczerą pobożnością

Słownik wyrazów bliskoznacznych podobne znaczeniowo (lepsze odpowiedniki lub zapomniane słowa)
  • bogobojny; nabożny; pobożny
Przykłady użycia autentyczne, starannie wybrane, zobacz też na blogu
Ten świątobliwy mnich i natchniony artysta wczesnego renesansu, którego dzieła można podziwiać m.in. w najsłynniejszych galeriach europejskich, naprawdę nazywał się Guido (Gwidon) di Piero. Urodził się ok. 1387 r., w Vicchio w Italii (Toskania). Przydomek Fra Angelico — Brat Anielski — otrzymał po śmierci, ponieważ tematem jego głęboko uduchowionych obrazów były często postacie aniołów.

ministranci.pl, 04.07.14

Sieć słów wyrażenia powiązane z opisywanym (wyrazy pokrewne, kolokacje)
  • kolokacje rzeczownikowe: biskup; kapłan; mąż; mnich; pustelnik; starzec; życie
Ciekawostki
Świątobliwy czy świętobliwy? Forma świętobliwy jest archaiczna.
Nie dziwi więc w cytacie z XIX-wiecznej książki:
Kiedy Wincenty Kadłubek, mąż prawy i świętobli­wy, owioniony duchem pokory, zamyślił utaić resztę dni swego żywota w klasztornym ustroniu księży Cystersów w Jędrzejowie, i złożył urząd biskupi w ręce kapituły w r. 1218, Leszek Biały, książę sandomierski i kanonicy krakowscy, obróciwszy swe oczy na Iwona, nauką i pobożnymi przykłady nad innych wyższego, zgodnymi głosy uradzili poruczyć mu laskę pasterską. (Żywoty Świętych Patronów polskich, napisał X. Piotr Pękalski Ś. T. Dr. Kan. Stróż Ś. Grobu Chrystusowego. Z ośmią rycinami. Kraków 1862; ultramontes.pl, 04.07.14)
Współcześnie jednak świętobliwy, świętobliwość, mimo że obecne w niektórych słownikach jako warianty, odczuwane są jako przestarzałe, więc niewłaściwe, a niektórych użytkowników polszczyzny rozśmieszają, zamiast budzić podziw dla osób obdarzonych takim epitetem. Trzeba go więc unikać ze względów stylistycznych.
„Zwycięstwo” formy z -ą- może trochę dziwić, bo przecież wyrazem podstawowym jest święty z -ę-, ale tego rodzaju oboczność nie jest niczym nadzwyczajnym. Wszak przed świętami życzymy sobie wesołych świąt. W okresie staropolskim istniał za to rzeczownik świątość.
Jest to zatem etap w wielowiekowej walce, jaką toczą nasze dzielne samogłoski nosowe także w wyrazach okręg i okrąg, zasiąg i zasięg, tysięczny i tysiączny i in.
Gdy świętość jest podejrzana... Gdy czyjaś pobożność wygląda na dewocję lub hipokryzję, bywa kwitowana nieco wulgarnym niby-przejęzyczeniem świętojebliwy, świętojebliwa.
Piosenkarka Agnieszka Chylińska mówiła o sobie tak:
Czytam ostatnio literaturę religijną. Wykupiłam wszystkie możliwe dzienniki, miesięczniki. Kiedy się do czegoś zabieram, to radykalnie. Szukam wzorów. Ostatnio lubię czytać żywoty świętych. Próbuję równać do najlepszych. Nie chcę być postrzegana jako świętojebliwa, ale do wiary podchodzę poważnie. (pudelek.pl, 04.07.14)
Nie jest to może humor najwyższych lotów, ale jest to humor językowy, więc go w Dobrym słowniku ku pamięci potomnych odnotowujemy.
Gramatyka

przymiotnik niestopniowalny

formy alfabetycznie: świątobliwa; świątobliwą; świątobliwe; świątobliwego; świątobliwej; świątobliwemu; świątobliwi; świątobliwy; świątobliwych; świątobliwym; świątobliwymi formy zaprzeczone: nieświątobliwa; nieświątobliwą; nieświątobliwe; nieświątobliwego; nieświątobliwej; nieświątobliwemu; nieświątobliwi; nieświątobliwy; nieświątobliwych; nieświątobliwym; nieświątobliwymi

zgłoś poprawkę

 1.1. świątobliwie

Przykłady użycia autentyczne, starannie wybrane, zobacz też na blogu
Musa żył świątobliwie, pościł, umartwiał się i z czasem przyjął święcenia kapłańskie. Przykładne życie dawnego rozbójnika sprawiło, że wielu ludzi przybywało z różnych stron, aby prosić go o radę.

NKJP: Tomasz Mirkowicz, Pielgrzymka do Ziemi Świętej i Egiptu, 1999

Umarła 25 lipca 1941 roku. Jej śmierć wywarła duże wrażenie na siostrach; były przekonane, że siostra Teresa świątobliwie zakończyła swe życie i cieszy się chwałą błogosławionych.

NKJP: Gabriel Bartoszewski, Głos Ojca Pio, 2004

Gramatyka

przysłówek odprzymiotnikowy niestopniowalny

formy: świątobliwie formy zaprzeczone: nieświątobliwie

zgłoś poprawkę
To tylko próbka tego, do czego dostęp mają użytkownicy pełnej wersji Dobrego słownika.
Sprawdź