Reguła nr 93 w Kompendium dobrej polszczyzny

93 Aspekt czasownika
czasowniki

Spis treści:

1. Wstęp

W gramatycznym rozróżnieniu aspektu czasownika wyspecjalizowały się języki słowiańskie.

Innymi słowy, języki słowiańskie zostały „wyróżnione” poprzez kategorię aspektu, którą miały jako jedyne zgramatykalizować. Właśnie z tego powodu nie udaje się przetłumaczyć na język francuski robić i zrobić: obie formy odpowiadają jednej formie bezokolicznika faire. Podobnie jest z podpisać i podpisywać, które odpowiadają jednej formie signer.
Małgorzata Nowakowska, Rezultatywność w języku francuskim i polskim, 2020, s. 20

W niniejszej regule będziemy jednak odnosić się wyłącznie do języka polskiego.

2. Definicja, intuicja

Aspekt polskiego czasownika rozumiany jest dość intuicyjnie, o ile odwołujemy się do pojęć „niedokonany” i „dokonany”. Oczywiście, takie proste rozróżnienie na czynności i procesy niezakończone i zakończone wystarcza tylko do pewnego poziomu. Więcej nawet, mało który użytkownik polszczyzny spodziewa się, jakie morze zagadnień kryje się pod tak z pozoru prostymi przywołanymi wyżej pojęciami. Już sama analiza zdań w rodzaju Czy czytałeś ostatni artykuł Szałkiewicza? (skąd użycie czasownika niedokonanego?) może być tematem, i była, całego artykułu naukowego.

Nieco dokładniejszym przybliżeniem dokonaności i niedokonaności jest

3. Odpowiedniki aspektowe

W powszechnym rozumieniu czasowniki w obu aspektach dobierają się w łatwo identyfikowalne pary. Mogą to być pary różniące się przyrostkami (np. wylewać i wylać, krzyczeć i krzyknąć, pokonywać i pokonać) lub przedrostkami (np. myć i umyć, głaskać i pogłaskać, czytać i przeczytać). Ten w teorii nieskomplikowany ogląd komplikuje się po bliższym przyjrzeniu.

Po pierwsze, istnieją liczne

4. Fleksja a słowotwórstwo

Zgodnie z większością współczesnych gramatyk uznajemy

5. Dwuaspektowe

Czasowniki dwuaspektowe mogą być użyte w

6. Polecane prace

Gdyby ktoś chciał głębiej wniknąć w opisywaną powyżej tematykę, polecamy dwie pozycje (naukowe, ale jednak strawne):

  • Marek Łaziński, Wykłady o aspekcie polskiego czasownika, 2020 (dostępna też w wersji elektronicznej),
  • Małgorzata Nowakowska, Rezultatywność w języku francuskim i polskim, 2020.
Całą treść widzą tylko użytkownicy pełnej wersji Dobrego słownika.
Zyskaj pełny dostęp do tej i 371 pozostałych reguł.
zamów
newsy, porady + e-book