sprawczy

1. sprawczy

Definicja

sprawcze jest to, co powoduje, że coś się dzieje lub że ktoś coś robi; słowo książkowe

Słownik wyrazów bliskoznacznych podobne znaczeniowo (lepsze odpowiedniki lub zapomniane słowa)
  • oddziałujący; podstawowy; stwórczy; wpływający; zasadniczy
Przykłady użycia autentyczne, starannie wybrane, zobacz też na blogu
Grający skłonni są więc sądzić, że ruletką czy inną maszyną nie kieruje ślepy traf, jak jest w istocie, lecz pamięta ona jakby kolejność kolorów na kole, że funkcjonuje systemowo. I otóż gracz powinien ten system podpatrzyć. Jeśli będzie wytrwały, w końcu mu się to uda i nareszcie powetuje sobie wszystkie przegrane. Ellen Langer nazwała przypisywanie sobie siły sprawczej w zdarzeniu, które przebiega bez żadnych reguł i w sposób absolutnie losowy, iluzją kontrolowania. W hazardzie, ale także poza nim, pod wpływem tej iluzji zaczynamy szukać przewidywalności tam, gdzie jej wcale nie ma.

NKJP: Polityka, nr 47, 2009

Przez kolejne lata Marie Rose Migas wciąż mówiła o pojednaniu, ale słowa te nie miały mocy sprawczej. Miejscowi bojkotowali oficjalne uroczystości ku czci powstańców śląskich, a organizatorom obchodów brakowało chęci, rozmachu, odwagi i siły przekonywania, by z 3 maja uczynić święto całej Opolszczyzny.

NKJP: Dziennik Polski, 2001

Z opiniami o filmach trzeba dziś uważać tak samo jak z postanowieniami noworocznymi. Nie mamy tak wielkiej swobody, jak przywykliśmy uważać, że mamy. Po dekadach bycia programowanymi na osoby sprawcze i zatroskane sobą konfrontujemy się ze zjawiskami, które nami miotają. Drobne, rytualne deklaracje zmian w życiu mogą nie dotrwać do wyniku testu antygenowego lub odczytu licznika gazu. Na pewno możemy bez żadnych ograniczeń wyśmiać, spostponować i wywalić ze znajomych każdego, komu się (nie)podoba film. Przynajmniej w tej sprawie nie panując nad sobą, panujemy nad sytuacją.

I. Iwasiów, wyborcza.pl, 31.12.2021

Sieć słów wyrażenia powiązane z opisywanym (wyrazy pokrewne, kolokacje)
  • kolokacje rzeczownikowe: czynnik; duch; mechanizm; moc; motor; rola; siła
Gramatyka

przymiotnik niestopniowalny

formy alfabetycznie: sprawcza; sprawczą; sprawcze; sprawczego; sprawczej; sprawczemu; sprawczy; sprawczych; sprawczym; sprawczymi formy zaprzeczone: niesprawcza; niesprawczą; niesprawcze; niesprawczego; niesprawczej; niesprawczemu; niesprawczy; niesprawczych; niesprawczym; niesprawczymi

 1.1. sprawczość

Definicja

sprawczość to możliwość lub zdolność wpływu na to, co się dzieje lub co ktoś robi; słowo książkowe lub specjalistyczne

Słownik wyrazów bliskoznacznych podobne znaczeniowo (lepsze odpowiedniki lub zapomniane słowa)
  • oddziaływanie; wpływ
Przykłady użycia autentyczne, starannie wybrane, zobacz też na blogu
Jeśli natomiast podmiotowość jest zachowana (bo jej istnienie lub brak nie zależy od woli pryncypała, lecz jest atrybutem jednostek lub grup społecznych), ale jej egzekwowanie jest obojętne z punktu widzenia skutków dla życia publicznego (bo np. wola obywateli nie jest respektowana, jak to często dzieje się w ustrojach autorytarnych), to również wówczas pojęcie obywatelstwa jest puste, bowiem brak sprawczości (a przynajmniej — poczucia sprawczości) ogranicza bądź nawet eliminuje sens podmiotowości. Zatem podmiotowość (jeśli pragniemy zachować jej dotychczasowe rozumienie) nie może mieć charakteru potencjalnego, bowiem istnieje ona jedynie na tyle, na ile jest egzekwowana.

NKJP: Edmund Wnuk-Lipiński, Socjologia życia publicznego, 2008

Pozostały wątpliwości? Brakuje czegoś w haśle?
Zobacz, co zyskują abonenci Dobrego słownika.
Sprawdź ofertę

Często sprawdzane

  • jo-jo — Warianty pisowni: yo-yo, jo-jo czy jojo?
  • performans — Jakie spolszczenie: performans czy performens
  • ekskrement — Ekstremalne skojarzenie

Ciekawostki

  • wigilijny — O nieistniejącym (?) wilijny
  • skąd — Skąd to !z kąd?
  • fosfor — O wariancie fosfór

Mogą Cię zainteresować również hasła

newsy, porady + e-book