lokatywny

Przyimek na należy do grupy przyimków lokatywnych, czyli takich, „które wraz z odpowiednim rzeczownikiem tworzą frazy odpowiadające na pytanie gdzie?”.

Joanna Darda-Gramatyka, Zdania stanowe z podmiotem lokatywnym w języku rosyjskim i polskim, Praca doktorska, Katowice: Uniwersytet Śląski, 2006, s. 31

Kolejne – wynikają ze struktury konceptu utrwalonego w wypowiedziach gwarowych. Wyłania się z nich aspekt materialno-bytowy (bieda to brak środków do życia i złe warunki, przyczyny i konsekwencje biedy), aspekty: społeczny i psychospołeczny (bieda to niski status społeczny, zależność biedy i pracy), aspekt temporalny (bieda w świetle opozycji dawniej : dziś) oraz aspekt lokatywny (bieda w świetle opozycji miasto : wieś). Rozdział zamyka zwięzłe, ale trafne podsumowanie zbierające wnioski na temat obrazu biedy utrwalonego w wypowiedziach ludności wiejskiej.

Halina Kurek, Recenzja rozprawy doktorskiej mgr Ilony Gumowskiej-Grochot pt. Bieda w świadomości mieszkańców wsi – obraz językowo-kulturowy napisanej w Zakładzie Historii Języka Polskiego i Dialektologii na Wydziale Humanistycznym UMCS w Lublinie pod kierunkiem prof. dr hab. Haliny Pelc, Lublin 2019, s. 5

Jak widać z przedstawionego zapisu, czasownik klikać/kliknąć przyłącza jako niezbędne uzupełnienia składniowe (niezbędne z punktu widzenia znaczenia wyrazu, ale niekoniecznie wyrażone w tekście, por. całkiem poprawne zdania: Kliknij! – Nie mogę kliknąć) dwie frazy imienne, zarezerwowane odpowiednio: dla osoby wykonującej daną czynność (osobą tą może być np. Jan) oraz dla przedmiotu (narzędzia), którym się operuje (w tym wypadku jest to mysz komputerowa). Fraza wymieniona w tytule artykułu i będąca przedmiotem kłopotów poprawnościowych: kliknąć w coś / na coś jest ze względu na znaczenie samego czasownika frazą dodatkową, niosącą informację o tym, gdzie lokuje się bądź dokąd zmierza dana czynność – jest to składnik lokatywny, obecny lub nieobecny w konkretnym wypowiedzeniu.

„Kliknąć w ikonkę” czy „na ikonkę”?, Beata Milewska, fil.ug.edu.pl, dostęp 15.07.2025

Ciekawe jest to, że czasownik „mieszkać”, który wyjątkowo źle toleruje wyzerowanie dopełnienia bliższego, obok razem może wystąpić bez tego dopełnienia, nie powodując wrażenia dewiacyjności zdania. Wydawałoby się, że mógłby to być argument przemawiający za tym, że w razem znajduje się jakiś komponent lokatywny (tak jak chcieliby tego leksykografowie). Należy jednak zauważyć, że „mieszkać” dopuszcza wyzerowanie dopełnienia bliższego także wtedy, kiedy występuje w towarzystwie innych przysłówków. por. Jan mieszka samotnie / skromnie / wygodnie.

Paulina Rosalska, Wstęp do analizy semantycznej przysłówków kolektywnych (na przykładzie razem), Linguistica Copernicana, nr 1 (9), 2013, s. 177