Kompendium dobrej polszczyzny

Reguła: 20. użycie znaków: kreski poziome (łącznik, czyli dywiz, półpauza, pauza, kreska liczbowa)

I Wstęp

Wyróżniamy trzy podstawowe kreski poziomie, wymieńmy je od najkrótszej do najdłuższej: łącznik, inaczej dywiz (-), półpauzę (–) i pauzę (—). Łącznik jest znakiem zapisywanym zawsze bez spacji po bokach. Pauza jest zawsze zapisywana ze spacjami po bokach. Półpauza może być zapisywana i tak, i tak, wszystko zależy od tego, jaką funkcję pełni.
Znakiem interpunkcyjnym zapisywanym ze spacjami po bokach jest myślnik. Realizacją myślnika w tekście może być pauza, ale może być też półpauza.

Stosowanie łącznika jest określone dość ściśle. Najwięcej swobody piszący mają przy myślniku (zapisanym w postaci pauzy lub półpauzy). Ten znak graficzny bywa zresztą nadużywany, zwłaszcza tam, gdzie piszący nie wiedzą, czy postawić przecinek.

Z półpauzą jest ten problem, że choć bardzo przydatna w tekstach, to do tej pory nie zostało jej użycie spójnie i wyczerpująco opisane (z wyjątkiem „Edycji tekstów” A. Wolańskiego).

II Na klawiaturze

Dywiz na klawiaturze usadowił się na prawo w górę od literki „P” (dla większości osób jest to po prostu klawisz z minusem).
Półpauzę możemy uzyskać poprzez lewy Alt plus 0150 z klawiatury numerycznej, pauza zaś to lewy Alt plus 0151 z klawiatury numerycznej. Trzymamy więc wciśnięty lewy Alt i (po prawej) wybieramy kolejno podane cyfry. Musimy tylko zwrócić uwagę, czy mamy włączoną klawiaturę numeryczną, za co odpowiada przycisk Num Lock.
W systemie Mac OS z układem klawiatury angielskiej oraz polskiej programisty półpauzę wprowadza się skrótem Alt plus -, a pauzę skrótem Alt plus Shift plus -. Natomiast w układzie polskiej maszynistki półpauzę wprowadza się skrótem Alt plus Shift plus 8, a pauzę skrótem Alt plus /.
W Linuksie wymienione znaki można wprowadzić z tablicy znaków lub, trzymając wciśnięty lewy ctrl i shift, wpisać u2013 dla półpauzy i u2014 dla pauzy.

III Dywiz, czyli łącznik

1. Wyrazy złożone

Łączymy je za pomocą dywizu. Tu nawet lepiej pasuje słowo łącznik. Na przykład
a) biało-czerwony, polsko-angielsko-niemiecki (zob. regułę razem, osobno czy z łącznikiem: przymiotniki złożone, przysłówek + imiesłów, przysłówek + przymiotnik);
b) młotek-piszczałka (zob. regułę razem, osobno czy z łącznikiem: dwa rzeczowniki).

Dywiz powinien występować w

2. 3. 4. 5.

6. Zapisy literowo-słowne

Na przykład: 10-dniowy, 400-złotowy, XIV-wieczny, 90-lecie.



7. Cząstki wyrazowe

a) Dywiz stosujemy, gdy łączymy przedrostek z wyrazem zapisanym wielką literą, np. nie-Mickiewiczowski, pół-Francuz. Por. reguły:
razem, osobno czy z łącznikiem: wyrazy z przedrostkami,
razem, osobno czy z łącznikiem: połączenia z pół (i wpół).

b) Dywiz stosujemy, gdy podajemy cząstkę wyrazową, np.

W polszczyźnie gerundia to rzeczownikowe formy czasowników zakończone na -anie (np. strzelanie), -enie (np. młócenie) lub -cie (np. zdobycie).

8. Skrótowce

Łącznik pojawia się w odmianie skrótowców (zob. regułę odmiana skrótowców: zasady ogólne) oraz w wyrazach pochodnych od nich (zob. regułę słowotwórstwo: wyrazy pochodne od skrótowców).

9. Wyrazy zapożyczone i nazwy obce

Na przykład: Al-Fatiha, boogie-woogie, Coca-Cola, double-double, Fort-de-France, pin-up girl.

10. 11.

IV Półpauza

1. Przedziały

a)

b)

2.

V Pauza

1. Wydzielanie wtrąceń

Myślnika w postaci pauzy używamy do mocniejszego wydzielenia części zdania lub

2. 3.

4. 5.

6. 7.

8. 9.

10. 11.

VI Pauza lub półpauza

1. Relacje

a) przestrzenne, np.

b)

2.

VII Kreska liczbowa



VIII Problemy szczególne

1. Terminy złożone z dwóch i więcej nazwisk



2. Przenoszenie do nowej linii

Zobacz regułę dzielenie wyrazów: większe całostki (adresy mailowe, nazwy złożone itp.).

3. Połączenie przedziału ze skróceniem

Całą treść widzą tylko użytkownicy pełnej wersji Dobrego słownika.

Zyskaj pełny dostęp do tej i 295 pozostałych reguł.

zamów