373. nie + przymiotnik

Tagi: reforma RJP ’26

Spis treści:

1. Główna zasada

Zasadniczo przeczące nie z przymiotnikami piszemy łącznie. Na przykład:

niedomowy,

nieposelska,

nieciężarne,

nieszybcy.

Po reformie ortograficznej RJP, która weszła w życie 1 stycznia 2026 roku, dotyczy to również form stopnia wyższego i najwyższego. Na przykład:

niemniejsze ‘takie, które nie jest mniejsze’, kwota niemniejsza niż 50 zł, nienajmniejsze,

nieswobodniejszy ‘taki, który nie jest swobodniejszy’, nienajswobodniejszy,

nieatrakcyjniejszy ‘taki, który nie jest atrakcyjniejszy’, nienajatrakcyjniejszy,

niefajniejsza ‘taka, która nie jest fajniejsza’, nienajfajniejsza.

Jak widać, pisownia łączna dotyczy też konstrukcji z niż. Popatrzymy teraz na takie zdania:

Serial telewizyjny „Wspaniałe stulecie” odniósł niemniejszy sukces niż „Chłopi”.

Opierałem się na prasie oraz internetowych materiałach agencyjnych w niemniejszym stopniu niż na artykułach naukowych.

Skoro w nich piszemy niemniejszy, to analogicznie uczynimy w ich odpowiednikach:

Niemniejszy sukces odniósł serial telewizyjny „Wspaniałe stulecie”.

W niemniejszym stopniu opierałem się na prasie oraz internetowych materiałach agencyjnych.

Nie jest to intuicyjne, bowiem przeniesienie przymiotnika na pierwszą pozycję w zdaniu powoduje nieco inne akcentowanie. Reguła jednak pozostaje regułą (o wyjątkach od niej piszemy w punkcie nr 2 poniżej).

Warto jeszcze zauważyć, że w wyniku poreformowej pisowni zrównała się w stopniu wyższym pisownia form przedstawionych powyżej z formami typu nieatrakcyjniejszy ‘bardziej nieatrakcyjny’ czy niefajniejsza ‘bardziej niefajna’, czyli z formami stopnia wyższego od przymiotników zaprzeczonych: nieatrakcyjny i niefajna.

Cechą charakterystyczną tych drugich jest to, że w formach stopnia najwyższego naj występuje przed nie, np. najnieatrakcyjniejszy, najniefajniejsza, zob. regułę przymiotniki i przysłówki: stopniowanie przymiotników i przysłówków na nie- („zaprzeczonych”).

2. Pisownia rozdzielna

Od powyższej zasady istnieje kilka odstępstw. Otóż nie piszemy rozdzielnie:

3. Pisownia z łącznikiem

Inaczej, bo z łącznikiem, zapisujemy nie wtedy, gdy

4. Pisownia z przymiotnikami złożonymi

5. Pisownia z liczebnikami porządkowymi

Polecamy też obszerną analizę w haśle niejedyny.

6. Jeszcze o nie najlepszym

7. Pisownia z przymiotnikami zaczynającymi się na nie

W Dobrym słowniku z reguły podajemy wśród form przymiotnika również formy zaprzeczone (pisane łącznie z nie), choć użycie niektórych w tekstach może być hipotetyczne. Notujemy więc również zanegowane formy takich przymiotników, które zaczynają się wprawdzie na nie-, ale nie ma ono nic wspólnego w nich z przeczeniem. Podajemy zatem

  • dla niebieski formy nieniebieski, nieniebieska itd.
  • dla niedzielny formy nieniedzielny, nieniedzielna itd.
  • dla niemiecki formy nieniemiecki, nieniemiecka itd.

Są to formy rzadkie w tekstach, ale się zdarzają:

Alexander Kissler, autor wspomnianej książki o papieżu i jego trudnej ojczyźnie, zagląda do zakamarków niemieckiej duszy. Ujrzał tam „rosnące od dziesiątków lat pragnienie, aby mieć swojego Dobrego Niemca, tak reprezentującego swoją ojczyznę, jak się ona sama, zwłaszcza po zjednoczeniu, chętnie widzi: szarmancko, sprawnie, wielojęzycznie. Powinien to być możliwie nieniemiecki Niemiec, który właśnie dlatego mógłby być utożsamiany z wyidealizowanym obrazem jego ojczyzny. Tymczasem kardynał Ratzinger zerwał z tym wymarzonym autoportretem rodaków.

Nie dodajemy jednak w Dobrym słowniku nie- do słów, które

Pełna treść tej i 457 pozostałych reguł dostępna w abonamencie.

W cenie jednej kawy na miesiąc.
sprawdź