orzech

1. orzech (owoc)

Definicja

orzech to niepękający owoc różnych roślin o twardej, zdrewniałej łupinie (niezrośniętej z nasieniem), odpadający od rośliny matecznej w całości; w botanice zatem orzech ma nieco inne (zwykle szersze) znaczenie niż w polszczyźnie potocznej (w botanice orzechem jest na przykład żołądź, ale nie jest orzech arachidowy, jako nasienie rośliny strączkowej)

1.1. orzech włoski (owoc)

Definicja

orzechy włoskie to owoce orzecha włoskiego, kuliste lub lekko owalne pestkowce o kilkucentymetrowej średnicy, mające zieloną okrywę pękającą po dojrzeniu (zawiera ona zielony, ciemniejący na powietrzu sok, który silnie barwi dłonie), pod spodem twardą, pofałdowaną skorupkę i charakterystyczne jądro przypominające miniaturowy ludzki mózg; niedojrzałe orzechy włoskie wykorzystuje się do sporządzania nalewek, likierów i konfitur, dojrzałe — spożywa na surowo lub wykorzystuje w kuchni (zawierają cenne witaminy oraz potas, fosfor, magnez); z orzechów włoskich tłoczy się również bardzo wartościowy olej

1.2. orzech ziemny (do jedzenia)

Definicja

orzechy ziemne to smaczne, wysokokaloryczne, jasnobrązowe nasiona orzecha ziemnego, wyglądające jak orzeszki, kryjące się w łatwo łamliwej łupinie; spożywa się je na surowo lub po uprażeniu (np. z solą), otrzymuje się z nich masło orzechowe i olej arachidowy używany do produkcji margaryny oraz stosowany w kosmetyce i lecznictwie; orzechem ziemnym nazywa się też tę łupinę z orzeszkami

1.3. orzech laskowy

2. orzech (drzewo)

Definicja

orzech to drzewo liściaste występujące w kilkunastu gatunkach, o owocach zwanych powszechnie orzechami, mających zieloną okrywę odpadającą jesienią i zdrewniałą skorupę pod spodem; najbardziej znanym gatunkiem jest orzech włoski

Przykłady użycia autentyczne, starannie wybrane, zobacz też na blogu
Młode orzechy powinny być osłaniane przed zwierzyną. Nie są ogryzane przez zwierzęta, ale za to chętnie odzierane z kory.

szczepionyorzech.pl, 11.07.15

2.1. orzech włoski (drzewo)

Definicja

orzech włoski długowieczne drzewo liściaste rosnące lub sadzone w wielu miejscach świata (powszechnie uprawiane w Polsce), osiągające wysokość 25–35 m, charakteryzujące się gęstym listowiem (jego korona mocno zacienia teren), gładką, lekko spękaną, szarawą korą, skórzastymi, błyszczącymi liśćmi o charakterystycznym zapachu i owocami nazywanymi również orzechami włoskimi

Przykłady użycia autentyczne, starannie wybrane, zobacz też na blogu
Przed posadzeniem szczepionego orzecha włoskiego, trzeba mu wybrać odpowiednie miejsce. Nie może to być bezodpływowa niecka (zastoisko mrozowe), bo wcześniej czy później orzech wymarznie. Ziemia powinna być zasobna, a jeśli nie jest, należy ją użyźnić materiałami organicznymi.

szczepionyorzech.pl, 11.07.15

Orzecha włoskiego możemy posadzić wiosną lub jesienią (w tym drugim terminie lepiej się przyjmuje). Dołek pod orzecha kopiemy na taką głębokość, by górne korzenie znalazły się około 10 cm poniżej powierzchni gleby.

tobudex.pl, 12.07.15

Gdy poziom wody gruntowej jest wysoki, orzech nigdy nie będzie dobrze rósł. Minimum 2,5 m do wody podziemnej jest konieczne. Niestety, najlepiej go wyciąć i posadzić drzewo owocowe korzeniące się płycej. Nieprzypadkowo orzechy włoskie sadzono kiedyś przy domach, a nie w sadach. Dom bowiem zawsze buduje się w najsuchszym miejscu, często na górce. Poza tym przy starych domach jest zwykle głęboka, żyzna gleba. Na działkach, gdzie piwnice domów są zalewane wodą gruntową, lepiej nigdy orzechów włoskich nie sadzić.

niepodlewam.blogspot.com, 12.07.15

3. orzech ziemny (roślina)

Definicja

orzech ziemny to roślina jednoroczna pochodząca z Brazylii, uprawiana w obszarach międzyzwrotnikowych i podzwrotnikowych oraz w południowej Europie, mająca pierzaste liście, żółte kwiaty, pędy do 50 cm, strąki dojrzewające w ziemi (na głębokości kilku centymetrów), zawierające 1–4 nasiona zwane orzeszkami ziemnymi

4. orzech (drewno)

Definicja

orzech to drewno drzew orzechowych, zwłaszcza orzecha włoskiego, trwałe i cenione w meblarstwie

5. mieć twardy orzech do zgryzienia

Definicja

mówimy, że mamy trudny orzech do zgryzienia, jeśli chcemy powiedzieć, że stoi przed nami jakaś trudna sprawa, która wymaga myślowego wysiłku

Wariant
  • (rzadziej) mieć trudny orzech do zgryzienia
  • (rzadziej, wg niektórych niepoprawnie) mieć ciężki orzech do zgryzienia
Poprawna polszczyzna cenne informacje, niespodzianki, haczyki
Jaki w końcu jest ten orzech do zgryzienia? Powszechnie zalecanym przymiotnikiem jest (...)

Pełną treść widzą tylko abonenci Dobrego słownika.

Zyskaj dostęp do tej i 3315 pozostałych informacji poprawnościowych.
zamów
Przykłady użycia autentyczne, starannie wybrane, zobacz też na blogu
— Jeszcze emocje nie opadły. Sam ciągle jestem zdenerwowany tym, co się stało w Gdańsku. Władze związku będą mieć bardzo twardy orzech do zgryzienia, szczególnie ze względu na przyszłoroczne mistrzostwa świata, których będziemy gospodarzem. Nowy trener miałby zatem praktycznie dwa, trzy miesiące na budowę drużyny.

Waldemar Wspaniały dla sport.pl, 25.09.13

W Walvis Bay mieszka 50 tys. osób, z czego co dziesiąta legitymuje się południowoafrykańskimi paszportami. Teraz będą mieli trudny orzech do zgryzienia. Namibia namawia ich, by nie wyjeżdżali i zostali jej obywatelami. Wracać do bogatej, ale niespokojnej RPA czy też pozostać w dużo biedniejszej, ale za to będącej oazą spokoju i stabilizacji Namibii?

NKJP: Gazeta Wyborcza, 1994

Piszę o tym, bo mam ciężki orzech do zgryzienia. W sobotę wieczorem w naszej budzie organizowany jest wielki bal.
Co roku, zwykle w lutym, są u nas takie bale, ale do tej pory nikt nas nie zapraszał. A w tym roku pierwszy raz może brać w tym udział i nasza klasa. No, więc od razu postanowiłem, że na żaden bal nie pójdę i będę siedział w domu. Niech tam sobie Jurek i tacy jak on obtańcowują dziewczyny. Ale potem pomyślałem (...)

NKJP: Stanisław Kowalewski, Czarne okna, 1961

Gramatyka

frazem czasownikowy aspekt niedokonany

formy: macie twardy orzech do zgryzienia; mająca twardy orzech do zgryzienia; mającą twardy orzech do zgryzienia; mającego twardy orzech do zgryzienia; mającej twardy orzech do zgryzienia; mającemu twardy orzech do zgryzienia; mające twardy orzech do zgryzienia; mających twardy orzech do zgryzienia; mającymi twardy orzech do zgryzienia; mającym twardy orzech do zgryzienia; mający twardy orzech do zgryzienia; mając twardy orzech do zgryzienia | pokaż wszystkie formy

5.1. twardy orzech do zgryzienia

Definicja

frazy twardy orzech do zgryzienia używa się także rzeczownikowo

Wariant
  • (rzadziej) trudny orzech do zgryzienia
  • (rzadziej, wg niektórych niepoprawnie) ciężki orzech do zgryzienia
Przykłady użycia autentyczne, starannie wybrane, zobacz też na blogu
Amerykanie jednak, zaniepokojeni ekspansją japońskiego przemysłu na swój rynek, żądają wzajemności i mówią Japończykom: znieście zakaz importu ryżu. Jest to twardy orzech do zgryzienia dla rządzącej Japonią nieprzerwanie od 40 lat Partii Liberalno-Demokratycznej.

NKJP: Gazeta Wyborcza, 1993

Gramatyka

formy: twardy orzech do zgryzienia

Pozostały pytania, wątpliwości językowe? A może brakuje Ci czegoś w haśle?
Zobacz, co zyskują użytkownicy pełnej wersji Dobrego słownika.
sprawdź pełną ofertę

Często sprawdzane

  • awizo — Odmiana: awiz czy awizów?
  • play-off — O zapisie i odmianie play(-)off(ów)
  • Dauha — Jak zapisywać nazwę stolicy Kataru

Ciekawostki

  • h — Ile jest w języku polskim wyrazów z samym „h”?
  • węgieł — Czy węgieł ma coś wspólnego z węglem?
  • gżegżółka — Lotne znaczenie gżegżółki

Mogą Cię zainteresować również hasła