Osoba autorska i nowelka o osobie latarniczej Neutralne nazwy zawodów

Jak to zwykle bywa w naszej ojczyźnie z prawem uchwalanym na ostatnią chwilę i bez dostatecznych konsultacji – temat staje się przedmiotem dyskusji w chwili wejścia w życie nowych obowiązków, a nie dobre pół roku wcześniej, gdy nowelizowano prawo.
Ta smutna myśl ogólna odnosi się oczywiście do zmian w Kodeksie pracy, gdzie kierując się ogólnymi zasadami wielojęzycznej (!) Unii Europejskiej, by nie dyskryminować nikogo ze względu na płeć oraz by za taką samą pracę (na stanowisku o tej samej nazwie i z tym samym zakresem obowiązków) ludzie otrzymywali taką samą płacę, napisano:

ogłoszenia o naborze na stanowisko oraz nazwy stanowisk były neutralne pod względem płci, a proces rekrutacyjny przebiegał w sposób niedyskryminujący. (Ustawa z dnia 4 czerwca 2025 r. o zmianie ustawy – Kodeks pracy, Dz.U. 2025 poz. 807, obowiązuje od 24 grudnia 2025 r.)

Wspaniale, ale co to są nazwy stanowisk neutralne pod względem płci. Towarzysząca znowelizowanemu wykazowi nazw stanowisk słuszna i nieco buńczuczna deklaracja, chyba mająca na celu uciszenie jakichkolwiek pytań, absolutnie niczego nie wyjaśnia.

15. Zawód nie ma płci – użyte w klasyfikacji tradycyjne nazwy zawodów rodzaju męskiego oraz nazwy rodzaju żeńskiego tylko w zawodach wyraźnie zdominowanych przez kobiety nie powinny mieć wpływu na klasyfikowanie osób (Rozporządzenie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 21 października 2025 r. w sprawie klasyfikacji zawodów i specjalności na potrzeby rynku pracy, Dz.U. 2025 poz. 1534)

W kontekście zmiany w Kodeksie pracy jest w gruncie rzeczy z nią sprzeczna, ponieważ zawiera nazwy w formach tradycyjnych. Jak zgodnie z prawem rekrutować na stanowisko dyrektorki, gdy państwowy dokument nazywa to stanowiskiem dyrektora?

111301 Wyższy urzędnik samorządowy (…)
111402 Zawodowy działacz organizacji politycznej
111403 Zawodowy działacz organizacji pozarządowej
111404 Zawodowy działacz organizacji zawodowej
111405 Zawodowy działacz organizacji związkowej (…)
112001 Dyrektor do spraw administracyjnych (…)
112006 Dyrektor finansowy
112007 Dyrektor generalny
112008 Dyrektor handlowy
112009 Dyrektor logistyki
112010 Dyrektor marketingu
112011 Dyrektor operacyjny
ale:
325101 Asystentka stomatologiczna
325102 Higienistka stomatologiczna

Dobrze, możemy to nazwać nie sprzecznością, ale potencjalnie twórczym napięciem interpretacyjnym. Nazwy czasem czarują brutalną rzeczywistość. Nie jesteśmy sami w naszym zdziwieniu. Także prof. Monika Kresa napisała:

(…) nie słyszałam, żeby pomysłodawca paragrafu 3 tego dokumentu przedyskutował ten zapis z osobami, które trochę bardziej niż on znają się na języku. (linkedin.com, Dajmy językowi czas, 28.12.2025))

Rzeczowniki w języku polskim, a w tym nazwy zawodów, mają kategorię rodzaju. Powstawały one i powstają wciąż mniej więcej na podobnych zasadach, odzwierciedlają one historię społeczną, więc nie można się spektakularnie dziwić, że nie ma męskiego odpowiednika rzeczownika niania albo wybrzydzać na rzekomo niewymawialne bądź jakoby śmieszne chirurżki, pilotki czy polityczki. Ustalone jest używanie wielu nazw w tzw. znaczeniu generycznym. Nie stoi to w sprzeczności z możliwością i chęcią używania nazw żeńskich (feminatywów) — napisaliśmy o tym przy okazji omawiania form gość i gościni Feminatywny gość.

Rozwiązaniem nie jest