Reguła nr 34 w Kompendium dobrej polszczyzny

34 Pan/Pani zrobił(a) numer(y)
sposób zapisu (skrótowe zapisy), w pełnym dostępie dla każdego

1. Tego typu skrótowe zapisy typowe są dla ankiet, różnego rodzaju podań czy korespondencji z klientami lub użytkownikami (np. newslettery) i w zasadzie w innego typu tekstach należałoby uznać je za niewłaściwe. Niektórzy zresztą nawet ich zastosowanie w wymienionych typach tekstów uznają za nieeleganckie i zalecają takie zapisy, które pozwalają obejść problem. Jak można takiego obejścia dokonać, pokażemy w dwóch ostatnich punktach tej reguły, sami natomiast zbyt surowi w ocenie byśmy nie byli i dopuszczamy skrótowe zapisy w wymienionych powyżej typach tekstów, o ile ich twórcy trzymają się poniższych zasad i nie tworzą potworków w rodzaju:

(1) Drogi Kliencie/tko Ashampoo! (e-mail z 18.01.2018)


2. Podstawowym sposobem skrótowego zapisu jest umieszczenie elementu różnicującego w nawiasie bezpośrednio po danym słowie lub w jego środku. Jeśli słowo z dodanym elementem czyta się bez zmian, wtedy dodany element zapisuje się w nawiasie bez łącznika, zobaczmy przykłady:

(2) Czy zgodzi się Pan(i) na...
(3) W którym roku otrzymał(a) Pan(i)...
(4) Aluzyjnym pytaniem o przyczynę złego wyglądu może być pytanie czyś ty się dzisiaj dobrze wyspał(a)? (Anna Dąbrowska, Eufemizmy mowy potocznej, w: Język a Kultura, t. 5, Potoczność w języku i kulturze, red. J. Anusiewicz i F. Nieckula, 1992, s. 128)

Jeśli słowo z dodanym elementem czyta się z jakimiś zmianami głoskowymi, wtedy dodany element zapisuje się w nawiasie z łącznikiem, np.

(5) Urodzony(-a) dnia...
(6) Wczoraj dokonałeś(-aś) następującego wyboru...
(7) Zapoznałem(-am) się z treścią protokołu.


Dodajmy w tym miejscu jeszcze, że w „Edycji tekstów” A. Wolański podaje, iż

Elementy różnicujące formę męską i żeńską wyrazu umieszcza się w nawiasie, przy czym (...), a element zmieniony poprzedza się cząstką tematu i zapisuje z łącznikiem, np. urodzony(-na).

Jest to inne podejście niż to przedstawione powyżej i, naszym zdaniem, niepotrzebnie komplikujące sprawę. Zamiast prostej zasady: dopisujemy w nawiasie tylko tę część, która się zmienia — proponuje się tu uwzględnienie „cząstki tematu”, co jest pojęciem niejasnym. Jego uściślanie zaś wydaje się problematyczne, bo czy mamy oczekiwać od piszących, żeby rozumieli np. pojęcie tematu fleksyjnego, gdyby to o niego miało chodzić?

3. Jednak skrótowy zapis w tej drugiej sytuacji pokazanej powyżej ma — naszym zdaniem — bardzo duże ograniczenia. Po pierwsze, powinno się go stosować przy wymianie końcówek fleksyjnych (odmiana wyrazów), za nieudane uznajemy więc zapisy w rodzaju

(8) Jesteś klientem(-ką)...
(9) Drogi(-a) Użytkowniku(-czko)

Powinny one zostać zredagowane z użyciem pełnych form z ukośnikiem jako znakiem wskazującym na alternatywę:

(8a) Jesteś klientem/klientką...
(9a) Drogi Użytkowniku / Droga Użytkowniczko

Jeśli zaś przykład (9) jest zwrotem do adresata, to jeszcze lepiej zapisać go z przecinkiem:

(9b) Drogi Użytkowniku, Droga Użytkowniczko
(9c) Droga Użytkowniczko, Drogi Użytkowniku

Po drugie, nie powinno go się stosować, gdy zmiany zachodzą nie tylko w samych końcówkach, wtedy należy zapisywać pełne formy, por.

(10) Jak mógł/mogła wskazać... (nie: mógł(-a), nie: mógł(-ogła))
(11) Napisz krótko, jak wszedłeś/weszłaś w posiadanie... (nie: jak wszedłeś(-aś), nie: jak wszedłeś(-eszłaś))


4. Wbrew ocenie zawartej w „Edycji tekstów” A. Wolańskiego dopuszczamy zapis skrótowych zapisów pokazanych w punkcie 2. również z zastosowaniem ukośnika, wtedy zawsze z łącznikiem przed elementem dodanym, np.

(2a) Czy zgodzi się Pan/-i na...
(3a) W którym roku otrzymał/-a Pan/-i...
(4a) Aluzyjnym pytaniem o przyczynę złego wyglądu może być pytanie czyś ty się dzisiaj dobrze wyspał/-a?
(5a) Urodzony/-a dnia...
(6) Wczoraj dokonałeś/-aś następującego wyboru...


5. Kolejność w ramach danej alternatywy mogłaby skłaniać kogoś do twierdzenia, że eksponuje się tu formę męską, a marginalizuje żeńską. Zauważmy jednak, że forma męska występuje jako pierwsza, ponieważ jest krótsza, a dopiero element dodany tworzy formę żeńską. Gdy tego typu różnica nie zachodzi, wtedy równie dobrze można jako pierwszą umieścić formę żeńską, por.

(5b) Urodzona(-y) dnia...
(6b) Wczoraj dokonałaś(-eś) następującego wyboru...


6. Omawiane zapisy można zastosować nie tylko dla oddania zróżnicowania rodzajowego, ale też liczbowego, w analogiczny sposób, np.

(12) Proszę podać wybrany(-e) numer(y)
(12a) Proszę podać wybrany/-e numer/-y


7. Zauważmy, że obejściem zdania (11) nie jest

(12b) Proszę podać wybrany numer lub wybrane numery.

Jest to oczywiście sformułowanie poprawne i nawet bardziej eleganckie, ale wydłuża ono znacząco tekst.
Obejściem jest zastosowanie formy nienacechowanej rodzajowo. Dla przykładu (11) nie jest to możliwe, ale przykład (6) można by zapisać tak:

(6c) Wczoraj dokonano następującego wyboru...
(6d) Wczoraj dokonali Państwo następującego wyboru...

A przykład (7) tak:

(7a) Potwierdzam zapoznanie się z treścią protokołu.
(7b) Potwierdzam, że treść protokołu jest mi znana.


8. Czasem, gdy form alternatywnych robi się natłok, też warto pomyśleć nad obejściem. Na przykład system generuje automatycznie zaświadczenia o uczestnictwie; można wyobrazić sobie formularz:

(8) (...) uczestniczył/-a w konferencji / szkoleniu pn. (...) zorganizowanej/-ym (...)

Gdy jednak do możliwych wydarzeń dochodzą warsztaty i zapis miałby wyglądać w danym fragmencie: zorganizowanej/-ym/-ych, zaczyna się to robić mało czytelne. Obejściem może być tu na przykład większe „sformularzowanie” treści:

(8a) (...) uczestniczył/-a w konferencji / szkoleniu / warsztatach.
Nazwa: (...)
Organizacja: (...)
itd.

To tylko próbka tego, do czego dostęp mają
użytkownicy pełnej wersji Dobrego słownika.
Zyskaj dostęp do wszystkich 388 reguł językowych.
zamów
newsy, porady + e-book