Kompendium dobrej polszczyzny

Reguła: 19. sposób zapisu (edycja tekstu): Pan/Pani zrobił(a) numer(y). O skrótowych zapisach mających wskazywać płeć w pełnym dostępie dla każdego

1. Tego typu skrótowe zapisy typowe są dla ankiet, różnego rodzaju podań czy korespondencji z klientami lub użytkownikami (np. newslettery) i w zasadzie w innego typu tekstach należałoby uznać je za niewłaściwe. Niektórzy zresztą nawet ich zastosowanie w wymienionych typach tekstów uznają za nieeleganckie i zalecają takie zapisy, które pozwalają obejść problem. Jak można takiego obejścia dokonać, pokażemy w ostatnim punkcie tej reguły, sami natomiast zbyt surowi w ocenie byśmy nie byli i dopuszczamy skrótowe zapisy w wymienionych powyżej typach tekstów, o ile ich twórcy trzymają się poniższych zasad i nie tworzą potworków w rodzaju:

(1) Drogi Kliencie/tko Ashampoo! (e-mail z 18.01.2018)

2. Podstawowym sposobem skrótowego zapisu jest umieszczenie elementu różnicującego w nawiasie bezpośrednio po danym słowie lub w jego środku. Jeśli słowo z dodanym elementem czyta się bez zmian, wtedy dodany element zapisuje się w nawiasie bez łącznika, zobaczmy przykłady:

(2) Czy zgodzi się Pan(i) na...
(3) W którym roku otrzymał(a) Pan(i)...
(4) Aluzyjnym pytaniem o przyczynę złego wyglądu może być pytanie czyś ty się dzisiaj dobrze wyspał(a)? (Anna Dąbrowska, Eufemizmy mowy potocznej, w: Język a Kultura, t. 5, Potoczność w języku i kulturze, red. J. Anusiewicz i F. Nieckula, 1992, s. 128)

Jeśli słowo z dodanym elementem czyta się z jakimś zmianami głoskowymi, wtedy dodany element zapisuje się w nawiasie z łącznikiem, np.

(5) Urodzony(-a) dnia...
(6) Wczoraj dokonałeś(-aś) następującego wyboru...
(7) Zapoznałem(-am) się z treścią protokołu.

3. Jednak skrótowy zapis w tej drugiej sytuacji pokazanej powyżej ma — naszym zdaniem — bardzo duże ograniczenia. Po pierwsze, powinno się go stosować przy wymianie końcówek fleksyjnych (odmiana wyrazów), za nieudane uznajemy więc zapisy w rodzaju

8) Jesteś klientem(-ką)...
(9) Drogi(-a) Użytkowniku(-czko)

Powinny one zostać zredagowane z użyciem pełnych form z ukośnikiem jako znakiem wskazującym na alternatywę:

8a) Jesteś klientem/klientką...
(9a) Drogi Użytkowniku / Droga Użytkowniczko

Jeśli zaś przykład (9) jest zwrotem do adresata, to jeszcze lepiej zapisać go z przecinkiem:

(9b) Drogi Użytkowniku, Droga Użytkowniczko
(9c) Droga Użytkowniczko, Drogi Użytkowniku

Po drugie, nie powinno go się stosować, gdy zmiany zachodzą nie tylko w samych końcówkach, wtedy należy zapisywać pełne formy, por.

(10) Jak mógł/mogła wskazać... (nie: mógł(-a), nie: mógł(-ogła))
(11) Napisz krótko, jak wszedłeś/weszłaś w posiadanie... (nie: jak wszedłeś(-aś), nie: jak wszedłeś(-eszłaś))

4. Wbrew ocenie zawartej w „Edycji tekstów” A. Wolańskiego dopuszczamy zapis skrótowych zapisów pokazanych w punkcie 2. również z zastosowaniem ukośnika, wtedy zawsze z łącznikiem przed elementem dodanym, np.

(2a) Czy zgodzi się Pan/-i na...
(3a) W którym roku otrzymał/-a Pan/i...
(4a) Aluzyjnym pytaniem o przyczynę złego wyglądu może być pytanie czyś ty się dzisiaj dobrze wyspał/-a)?
(5a) Urodzony/-a dnia...
(6) Wczoraj dokonałeś/-aś następującego wyboru...

5. Kolejność w ramach danej alternatywy mogłaby skłaniać kogoś do twierdzenia, że eksponuje się tu formę męską, a marginalizuje żeńską. Zauważmy jednak, że forma męska występuje jako pierwsza, ponieważ jest krótsza, a dopiero element dodany tworzy formę żeńską. Gdy tego typu różnica nie zachodzi, wtedy równie dobrze można jako pierwszą umieścić formę żeńską, por.

(5b) Urodzona(-y) dnia...
(6b) Wczoraj dokonałaś(-eś) następującego wyboru...

6. Omawiane zapisy można zastosować nie tylko dla oddania zróżnicowania rodzajowego, ale też liczbowego, w analogiczny sposób, np.

(12) Proszę podać wybrany(-e) numer(y)
(12a) Proszę podać wybrany/-e) numer/-y

7. Zauważmy, że obejściem zdania (11) nie jest

(12b) Proszę podać wybrany numer lub wybrane numery.

Jest to oczywiście sformułowanie poprawne i nawet bardziej eleganckie, ale wydłuża ono znacząco tekst.
Obejściem jest zastosowanie formy nienacechowanej rodzajowo. Dla przykładu (11) nie jest to możliwe, ale przykład (6) można by zapisać tak:

(6c) Wczoraj dokonano następującego wyboru...
(6d) Wczoraj dokonujesz następującego wyboru...
(6e) Wczoraj dokonali Państwo następującego wyboru...

A przykład (7) tak:

(7a) Potwierdzam zapoznanie się z treścią protokołu.
(7b) Potwierdzam, że treść protokołu jest mi znana.

To tylko próbka tego, do czego dostęp mają
użytkownicy pełnej wersji Dobrego słownika.

Zyskaj dostęp do wszystkich 331 reguł językowych.

zamów