Kompendium dobrej polszczyzny

Reguła: 247. razem, osobno czy z łącznikiem: nie + czasownik w pełnym dostępie dla każdego

Zasadniczo przeczące nie z formami czasownika zapisujemy osobno, np.
nie spał długo,
nie mieć niczego,
nie zadowalając się jednym sukcesem,
nie zjadłszy śniadania,
nie przepadło jeszcze,
nie niepokoili się,
nie unoście się honorem,
niech nie jedzie,
nie ma sensu,
pogoda nie dopisuje,
nie starano się,
nie użyto,
nie wiem, pada nie pada, chyba kropi (porównaj dwa spójnikowe znaczenia w haśle nie).
Także z nietypowymi czasownikami (czasownikami niewłaściwymi i predykatywami), np.
nie wolno, nie można, nie trzeba, nie należy, nie warto, nie wiadomo, nie brak, nie potrzeba.
Uwaga: wyjątkiem jest niepodobna.

Łącznie piszemy nie z rzeczownikowymi formami (odsłownikami) na -anie, -enie, -cie (np. nierobienie, szczegóły zob. regułę razem, osobno czy z łącznikiem: nie + rzeczownik) oraz imiesłowami przymiotnikowymi (np. nieśpiący, szczegóły zob. regułę razem, osobno czy z łącznikiem: nie + imiesłów przymiotnikowy).

Uwaga: istnieją czasowniki, które zaczynają się na nie, ale cząstka ta nie wnosi przeczenia, np. niewieścieć. Istnieją też takie, które pochodzą od wyrazów z początkowym nie, np. niemieć (‘stawiać się niemym’), niewolić (‘brać w niewolę’), lub po prostu są zapisywane łącznie: niedowidzieć, niedomagać, nienawidzić.
Pisownia niedosłyszeć, niedopłacić, niedojadać, niedoszacować zależna jest od znaczenia, por.
Nie dosłyszał pytania.Od kilku lat niedosłyszy.
Nie dopłacił mu już ani grosza.Niedopłacił 100 zł, a teraz winien jest już 250 z odsetkami.
Co dzień nie dojadał śniadania.Niedojada, odkąd stracił pracę.
Nie doszacował podanych przez niego danych i w publikacji pozostały tylko wstępne wyliczenia. — Niedoszacowali kosztów i musieli zmieniać budżet.
To tylko próbka tego, do czego dostęp mają
użytkownicy pełnej wersji Dobrego słownika.

Zyskaj dostęp do wszystkich 333 reguł językowych.

zamów