Reguła nr 313 w Kompendium dobrej polszczyzny

313 nie + czasownik
pisownia razem, osobno, z łącznikiem (IV), w pełnym dostępie dla każdego

Zasadniczo przeczące nie z formami czasownika zapisujemy osobno, np.

  • nie spał długo,
  • nie mieć niczego,
  • nie zadowalając się jednym sukcesem,
  • nie zjadłszy śniadania,
  • nie przepadło jeszcze,
  • nie niepokoili się,
  • nie unoście się honorem,
  • niech nie jedzie,
  • nie ma sensu,
  • pogoda nie dopisuje,
  • nie starano się,
  • nie użyto,
  • nie wiem, pada nie pada, chyba kropi (porównaj dwa spójnikowe znaczenia w haśle nie).

Także z nietypowymi czasownikami (czasownikami niewłaściwymi i predykatywami) nie zapisujemy rozdzielnie, np.

  • nie wolno,
  • nie można,
  • nie trzeba,
  • nie należy,
  • nie warto,
  • nie wiadomo,
  • nie brak,
  • nie potrzeba,

Uwaga: wyjątkiem jest niepodobna.

Natomiast łącznie piszemy nie z rzeczownikowymi formami (odsłownikami) na -anie, -enie, -cie (np. nierobienie, szczegóły zob. regułę pisownia razem, osobno, z łącznikiem (IV): nie + rzeczownik) oraz imiesłowami przymiotnikowymi (np. nieśpiący, szczegóły zob. regułę pisownia razem, osobno, z łącznikiem (IV): nie + imiesłów przymiotnikowy).

Uwaga: istnieją czasowniki, które zaczynają się na nie, ale cząstka ta nie wnosi przeczenia, np. niewieścieć. Istnieją też takie, które pochodzą od wyrazów z początkowym nie, np. niemieć (‘stawiać się niemym’), niewolić (‘brać w niewolę’), lub po prostu są zapisywane łącznie: niedowidzieć, niedomagać, nienawidzić.

Pisownia niedosłyszeć, niedopłacić, niedojadać, niedoszacować zależna jest od znaczenia, por.

  • Nie dosłyszał pytania. — Od kilku lat niedosłyszy.
  • Nie dopłacił mu już ani grosza. — Niedopłacił 100 zł, a teraz winien jest już 250 z odsetkami.
  • Co dzień nie dojadał śniadania. — Niedojada, odkąd stracił pracę.
  • Nie doszacował podanych przez niego danych i w publikacji pozostały tylko wstępne wyliczenia. — Niedoszacowali kosztów i musieli zmieniać budżet.
To tylko próbka tego, do czego dostęp mają
użytkownicy pełnej wersji Dobrego słownika.
Zyskaj dostęp do wszystkich 378 reguł językowych.
zamów
newsy, porady + e-book