Na długo zanim postawisz przecinek… O przecinku w na długo zanim oraz wokół tego wyrażenia

Kwestia interpunkcji przy na długo zanim czy w na długo zanim zastanawia piszących, w tekstach nie brak różnie stawianych przecinków, porada Mirosława Bańki z poradni językowej PWN (wyjątkowo!) przynosi więcej zamieszania niż pożytku — a cała sprawa wydaje się względnie prosta…

Spójrzmy. Nie można zdania zapisać tak:

(1) Karol Wojtyła na długo zanim objął tron apostolski często i chętnie odwiedzał ziemie dzisiejszego województwa śląskiego. (NKJP: Trybuna Śląska, 2002)

Dlaczego? Są tam dwa czasowniki (orzeczenia): objął i odwiedzał, więc jakiś przecinek musi się pojawić. Zanim go postawimy, zmieńmy szyk:

(2) Karol Wojtyła często i chętnie odwiedzał ziemie dzisiejszego województwa śląskiego na długo zanim objął tron apostolski.

Gdzie w (2) wstawić przecinek? Niektórzy stawiają go przed spójnikiem zanim:

(2a) Karol Wojtyła często i chętnie odwiedzał ziemie dzisiejszego województwa śląskiego na długo, zanim objął tron apostolski.

Ale to przecież nie ma sensu. Trzeba ten przecinek cofnąć:

(2b) Karol Wojtyła często i chętnie odwiedzał ziemie dzisiejszego województwa śląskiego, na długo zanim objął tron apostolski.

To jest właściwa interpunkcja. Ale Mirosław Bańsko pisał „Niestety, jak się wydaje, nie przewidują jej zasady interpunkcji i trudno by ją było w ich świetle uzasadnić” (sjp.pwn.pl, 25.06.2008, dostęp 28.05.2022). Czyżby? Popatrzmy do opisu w artykule Kiedy nie stawiamy przecinka przed gdy. Zacytujmy fragment:

4. Przed gdy może stać przysłówek lub zaimek. Użycie przecinka zależy wtedy od akcentu zdaniowego. Jeśli pada on na ten przysłówek lub zaimek, powinniśmy umieścić po nim przecinek, jeśli nie — przecinek należy umieścić przed całym zestawieniem: przysłówek/zaimek + gdy. Porównaj:

(9a) Wyszli na chwilę właśnie wtedy, gdy podałam kolację.
(9b) Wyszli na chwilę, wtedy gdy podałam kolację.

W przypadku na długo zanim akcent w ogóle nie może padać na na długo, więc przecinek musi stać przed całością. (No dobrze, może padać, ale ze zmianą znaczenia, por. Wojtyła przyjechał tam na długo, zanim jeszcze był papieżem).

Przy jeszcze innym szyku:

(3) Na długo zanim objął tron apostolski, Karol Wojtyła często i chętnie odwiedzał ziemie dzisiejszego województwa śląskiego.

Teraz możemy wrócić do przykładu nr 1. Skoro wkomponowujemy tam na długo zanim objął tron apostolski w środek wypowiedzenia, przecinki muszą stać z obu stron:

(1a) Karol Wojtyła, na długo zanim objął tron apostolski, często i chętnie odwiedzał ziemie dzisiejszego województwa śląskiego. (NKJP: Trybuna Śląska, 2002)