jaźń

1. jaźń
Definicja

jaźń to w książkowej polszczyźnie świadomość swego istnienia i swej osobowości; w filozofii i psychologii to pojęcie różnie definiowane, u Junga jaźń jest jednością i całkowitością ogółu osobowości (ogarnia to, co doświadczalne, i to, co niedoświadczalne bądź jeszcze nie doświadczone), u Freuda (w psychoanalizie) jaźń jest cienką, świadomą i rozumną powierzchnią bytu nad głębinami nieświadomości (jej zadaniem jest regulacja oddziaływań na osobowość)

Słownik wyrazów bliskoznacznych podobne znaczeniowo (lepsze odpowiedniki lub zapomniane słowa)
  • duch; dusza; ego; intencjonalność; istota; ja; jestestwo; myśl; myślenie; natura; natura ludzka; osobowość; podmiotowość; postać; przytomność; psyche; rozum; samoregulacja; samoświadomość; sprawstwo; świadomość; tożsamość; umysł; wnętrze
Przykłady użycia autentyczne, starannie wybrane, zobacz też na blogu
Filozofia oraz psychologia próbują tutaj badać pytania dotyczące tego: kim jestem, co czyni mnie daną osobą (jaźnią). Być jaźnią oznacza tutaj jednocześnie być kimś wyjątkowym, niepowtarzalnym oraz kimś trwałym w czasie, wciąż tą samą osobą. Jak to się dzieje, że osoba trwa w czasie, mimo że zmienia się zarówno fizycznie, jak i psychicznie, i pomimo zmian otoczenia?

(Andrzej Kapusta, Podmiotowość, jaźń, tożsamość, Diametros nr 7, marzec 2006, s. 193)

Każdy z nas jest ciałem wśród innych ciał, a umysł nasz w tej mierze, w jakiej jest organem życia, działa stosownie do potrzeb ciała. To w nas, co posłuszne jest prawom materii, stanowi „jaźń powierzchniową”; pojmuje ona siebie jako część przestrzennie jednorodnego wszechświata. „Jaźń głęboka”, rdzeń osobowości, nie jest narzędziem życia ani pewną stroną naszych praktycznych wysiłków, jednostkowych czy społecznych; zazwyczaj nie jesteśmy jej świadomi, nie ma też naglących powodów, byśmy byli, skoro pochłania nas codzienna troska o przetrwanie. Obie jaźnie są warstwami tego samego strumienia świadomości, chociaż „jaźń powierzchniowa” musi uchodzić za bezosobową część osoby. Stąd też wszystkie przejawy świadomości, nasze wrażenia, emocje i idee.

(NKJP: Leszek Kołakowski, Bergson, 1985)

1.1. rozdwojenie jaźni (w psychologii)
Definicja

rozdwojenie jaźni to nie do końca zbadane zaburzenie związane z występowaniem dwóch lub więcej odrębnych osobowości u jednej osoby, w danej chwili ujawnia się tylko jedna z nich i ma ona charakter pełny: własne odrębne wspomnienia, tożsamość, zachowanie, przekonania i preferencje (osobowości nie są zależne od siebie)

Słownik synonimów tożsame znaczeniowo (zastępcze słowa)
  • osobowość mnoga; osobowość naprzemienna; osobowość wieloraka; rozdwojenie osobowości
  • specjalistycznie: zaburzenie dysocjacyjne tożsamości
Gramatyka

frazem rzeczownikowy rodzaj nijaki odmienny

Odmiana w przyjaznej postaci — zyskaj pełny dostęp

formy: rozdwojeniach jaźni; rozdwojeniami jaźni; rozdwojenia jaźni; rozdwojeniem jaźni; rozdwojenie jaźni; rozdwojeniom jaźni; rozdwojeniu jaźni; rozdwojeń jaźni

1.2. rozdwojenie jaźni (w życiu)
Definicja

rozdwojeniem jaźni nazywa się potocznie stan, w którym czyjeś działania są ze sobą całkiem sprzeczne lub w którym działania sprzeczne są z głoszonymi sądami

Przykłady użycia autentyczne, starannie wybrane, zobacz też na blogu
Po wygranych w ub.r. wyborach prezydent nareszcie jest wolny od przymusu udawania prostego Amerykanina uwielbiającego traperskie życie, jazdę konną, rozpalanie ogniska i wędrówki. (...)
Wakacyjny dylemat Clintonów to odbicie charakterystycznego dla Ameryki rozdwojenia jaźni. Społeczeństwo myśli i mówi o sobie, że jest bezklasowe, ale tak naprawdę ma głęboki uraz do elit. Na tych kompleksach grał Clinton, prezentując w obydwu kampaniach wyborczych wizerunek swojego chłopaka z niezamożnego domu, któremu udało się dotrzeć na Kapitol. Temu zaś wczasy w Vineyard mogłyby zaszkodzić. Dziś Clinton może już sobie pozwolić na luksusowe wczasy, które lubi.

(NKJP: Gazeta Wyborcza, 1997)

Gramatyka

frazem rzeczownikowy rodzaj nijaki odmienny

Odmiana w przyjaznej postaci — zyskaj pełny dostęp

formy: rozdwojeniach jaźni; rozdwojeniami jaźni; rozdwojenia jaźni; rozdwojeniem jaźni; rozdwojenie jaźni; rozdwojeniom jaźni; rozdwojeniu jaźni; rozdwojeń jaźni

Pozostały pytania, wątpliwości językowe? A może brakuje Ci czegoś w haśle?

Zobacz, co zyskują użytkownicy pełnej wersji Dobrego słownika.

sprawdż pełną ofertę

Często sprawdzane

  • organella — Warianty i odmiana: organellum czy organella, organella czy organelle?
  • plamisty — Jeszcze o użyciu
  • dzisiaj — O wymowie [dzisiej]

Ciekawostki

  • jazzman — O rzeczowniku jazzista
  • Weda — Dosłowne znaczenie słowa weda
  • predykatyw — Co jest bezokolicznikiem (niespodzianka)

Mogą Cię zainteresować również hasła