Widziana w szerokiej perspektywie sztuka nowoczesna była sztuką awangardy, ale rozwijały się w niej także nurty
ariergardowe. Użycie przez Erjavca terminu „retrogarda” potwierdza przecież nie tylko dokonywanie się procesu transformacji pojęć, ale – co ważniejsze – leżącej u jego podłoża wymienności znaczeń i wartości – pisałam o tym szerzej w innym miejscu. Reprezentowana przez różne historyczne nurty awangarda i ariergarda, czyli
de facto awangardy i ariergardy, mogą w procesie dziejowym zamieniać się miejscami.
Teresa Pękala, O awangardzie i sztuce kilka refleksji po latach, „Zeszyty Artystyczne” nr 23: Bauman, s. 139
Wprowadzenie nowych pojęć uwalnia nas też od oporu pojęć mocno nacechowanych historycznoliteracko: rekapitulacja i reinterpretacja mogą być elementem zarówno awangardowego zerwania,
ariergardowego umiłowania klasycyzmu czy postmodernistycznej gry. Ta ostatnia też zostaje uwolniona, bo jeśli nie uda nam się objąć wszystkich, zaprogramowanych w utworze znaczeń, to dojdzie po prostu do nieumyślnej reinterpretacji.
Grzegorz Jędrek, „Zaburzenia interfejsu przyjemności”. Performatywność współczesnej wypowiedzi artystycznej na przykładzie grupy "Rozdzielczość Chleba”, doktorat, KUL, Lublin 2019, s. 136
