Kompendium dobrej polszczyzny

Reguła: 111. jaką literą: nazwy firm, marek oraz ich produktów w pełnym dostępie dla każdego

Nazwy firm, marek, modeli wyrobów piszemy wielką literą, np. Volvo, Sprite, Swatch (więc zegarek marki Swatch, zegarek Swatch), Mondeo (więc samochód marki Ford Mondeo, model Ford Mondeo).

Natomiast nazwy produktów, wyrobów przemysłowych firm piszemy małą literą, np. kupiłem dwa swatche (dwa zegarki marki Swatch), jeżdżę volvo (samochodem marki Volvo), przyjechał swoim mondeo (samochodem typu Ford Mondeo), wyjął z lodówki bakomę (produkt firmy Bakoma), w pracy używam nokii (telefonu marki Nokia), poproszę dwa lechy i dwa żywce (dwa piwa marki Lech i dwa piwa marki Żywiec).

Zwróćmy jeszcze uwagę na trzy grupy rzeczowników.
1. beemka
Pierwszą z nich są rzeczowniki pochodne słowotwórczo od nazw produktów firmowych. Nie różnią się zwykle znaczeniem od swych podstaw (a co najwyżej rejestrem stylistycznym). I tak np. beemka to tyle co bmw ‘samochód marki BMW’, a renówka to tyle co renault ‘samochód marki Renault’ itd. Takie rzeczowniki również piszemy od małej litery.
2. adidas
Drugą grupę stanowią rzeczowniki, które tylko genetycznie związane są z produktami firmowymi, rozszerzyły bowiem swoje znaczenie, zyskały status nowego wyrazu (są rzeczownikami pospolitymi). Mamy tu na myśli np. adidas (‘but sportowy’), pampers (‘pielucha jednorazowa’ lub 'niedoświadczony pracownik'), walkman (‘przenośny odtwarzacz kasetowy’) itp.
3. bmw, iPhone
Trzecia grupa to nazwy pisane w całości wielkimi literami, jak IBM, UAZ, BMW, lub takie, w których wielka litera występuje w środku, jak iPad czy MacBook. Dopuszczamy zapisywanie nazw produktów tych pierwszych marek dwojako:
bmw stoi pod domem lub BMW stoi pod domem,
przestawił swój ibm w inne miejsce lub przestawił swój IBM w inne miejsce.
W Dobrym słowniku w części hasłowej notujemy ten wariant, który częstszy jest w uzusie.
Natomiast produkty marek, których nazwy zaczynają się małą literą, a wielka litera (lub wielkie litery) występują w środku, należy zapisywać tak samo jak nazwy tychże marek, np. użyczył mi swojego nowego iPada. W podobny sposób proponujemy zapisywać produkty marek, których nazwy zaczynają się wielką literą, a ponadto wielką literę mają w środku, np. użyczył mi swojego nowego MacBooka. Możliwy jest tu też zapis konsekwentnie zmieniający wielkie litery na małe, a zatem użyczył mi swojego nowego macbooka.

Dodatek 1: reguła nakazująca pisać wyroby firmowe małą literą jest konwencjonalna — taki sposób zapisu został ustalony i przyjęty przez kompetentne gremium. Niemniej dla wielu użytkowników polszczyzny mała litera na początku nazwy produktu równobrzmiącej z nazwą firmy wygląda nieraz dziwnie i sprzecznie z intuicją językową. Również sporo językoznawców wypowiada się o niej krytycznie. Tak np. pisał prof. Witold Mańczak w Poradniku Językowym (nr 3/2006):
„Przede wszystkim przejrzałem gazety w języku angielskim, czeskim, fińskim, francuskim, hiszpańskim, holenderskim, rosyjskim, słowackim, ukraińskim, węgierskim i włoskim, jednak nigdzie nie stwierdziłem, żeby pisano np. ford zamiast Ford. (...) żebym w międzyczasie w jakimkolwiek obcym języku obcym napotkał markę samochodu napisaną małą literą. Z tego wniosek, że rację mają dziennikarze, którzy twierdzą, że pisownia ford, zalecana przez polski przepis ortograficzny, ma charakter wyjątkowy”.
W praktyce więc jest to reguła dość często naruszana, zwłaszcza w wypadku nazw mniej znanych. Ponadto jej stosowanie jest proste jedynie w teorii. Kupiłem chryslera (samochód) i Fiat kupił Chryslera (firmę) — tu jest prosto. Gdy jednak dochodzimy do zapisywania w tekstach różnych wielowyrazowych nazw modeli produktów, wtedy pojawiają się wątpliwości. Na przykład w zdaniu

Po tybetańskiej stronie dojeżdża się do obozu wyjściowego samochodem, a dni spędza się w toyocie land cruiser

powinny być małe litery, ponieważ chodzi tu o samochód typu Toyota Land Cruiser. Inna rzecz, że w wielu tekstach, np. w czasopismach motoryzacyjnych, spotkalibyśmy się tu z pisownią od wielkich liter.
A w zdaniu

W Toyocie Land Cruiser V8 wykorzystano wyłącznie materiały najwyższej jakości

uprawnione są duże litery, ponieważ mowa tu o modelu. Trzeba przyznać, że rozróżnienia te są dość subtelne.
Wydaje się, że gdy mamy do czynienia z nazwą firmy i tożsamą nazwą produktu, to omawiany tu przepis ortograficzny jest w miarę przestrzegany, por. np. Smith & Wesson nie produkuje już tego modelu i Wyjął zza pazuchy smitha & wessona. Jeśli jednak chodzi o markę i egzemplarz produktu, to omawiana reguła często pozostaje teorią, por. np. W sieci tej nie znajdziecie jednak w ogóle Jacka Daniel'sa i Wyjął zza pazuchy Jacka Daniel'sa (zgodnie z regułą byłoby: Wyjął zza pazuchy jacka daniel'sa).

Dodatek 2: nietrywialnym problemem było podjęcie w Dobrym słowniku decyzji o firmach, typach firm, których nazwy produktów powinny zostać uwzględnione, gdyż nie ulega wątpliwości, że dodanie wszystkich nazw produktów wszystkich firm jest, po pierwsze, praktycznie niewykonalne (trudno sobie wyobrazić zamieszczenie wszystkich nazw komputerów, odkurzaczy, mydeł, magnetowidów, rowerów, hulajnóg, telewizorów, ekspresów do kawy, mikserów, dezodorantów, maszynek do golenia, płynów do mycia naczyń, proszków do prania itp.), po drugie, prowadziłoby do opracowywania haseł, do których mało kto by sięgał. Poza tym, co jest nie mniej ważne, żaden inny rejestr słownictwa nie zmienia się w takim tempie. Nigdzie indziej nazwy nie zużywają się tak szybko i, zwykle dla potrzeb marketingowych, nie powstają kolejne. Równocześnie w ogromnej większości służą one przede wszystkim zaspokajaniu nie realnych potrzeb nazwania nienazwanego, lecz potrzeb marketingowych — wyróżnienia się na rynku. Tworzenie nazw firm i produktów to dziś zajęcie tysięcy agencji. Nie mają one semantycznego znaczenia, a jedynie odniesienie typu: agfa ‘produkt marki Agfa’ lub accent ‘samochód marki Hyundai Accent’.
Dlatego w Dobrym słowniku zawarte są przede wszystkim te nazwy firm i ich produktów, które były często wyszukiwane lub o które pytali użytkownicy.
To tylko próbka tego, do czego dostęp mają
użytkownicy pełnej wersji Dobrego słownika.

Zyskaj dostęp do wszystkich 333 reguł językowych.

zamów